Một Buổi Ra Mắt Sách Triết Học Tại San Jose

Hình & Lời Ghi Chú: Lê Thị Huệ (Gio-o.com) 

Lúc 3:00 giờ chiều ngày 19 tháng 2, 2011, tại phòng hội của tuần báo Đời Mới, số 345 Santa Clara, San Jose, California, đã diễn ra buổi ra mắt sách “TỪ ĐIỂN TRIẾT HỌC GIẢN YẾU và TRIẾT HỌC NÀO CHO THẾ KỶ XXI” của G.S. ĐẶNG PHÙNG QUÂN do GIÓ VĂN xuất bản.

"(Trái) Tác Giả GS. Đặng Phùng Quân (Triết giọng Bắc) và Huỳnh Phan Anh (Triết giọng Nam)."

Số người tham dự chưa đến 20 người. Ban Tổ Chức gồm các nhà báo Lâm Văn Sang, Nguyễn Tường Tâm, Nguyễn Xuân Hoàng và Đào Trung Đạo. Cô Mây Lan - Giám Đốc Radio Sóng Việt - làm MC.

Mở đầu ông Nguyễn Tường Tâm lên diễn đàn với đề tài “Để nói về Đặng Phùng Quân”, nôm na là phần giới thiệu tác giả.

Phần giới thiệu tác phẩm được giao cho ông Nguyễn Xuân Hoàng, nguyên là một giáo sư Triết Học tại Việt Nam, bạn học của ông Đặng Phùng Quân. Ông Nguyễn Xuân Hoàng đã xin được miễn nhiệm vụ giới thiệu tác phẩm “TỪ ĐIỂN TRIẾT HỌC GIẢN YẾU và TRIẾT HỌC NÀO CHO THẾ KỶ XXI” của Đặng Phùng Quân, lý do là ông chỉ mới nhận được cuốn sách dày 700 trang trong vòng vài ngày nên không thể đọc hết. Ông Hoàng chỉ nói về mối quan hệ đồng học và đồng nghiệp với ông Đặng Phùng Quân một thời xa xưa và cho biết là từ ngày ra hải ngoại, trong số bạn học Triết, có lẽ chỉ có Đặng Phùng Quân là còn đeo đuổi con đường nghiên cứu Triết Học, hầu hết anh em đã chuyển qua viết văn, viết báo.

"Bây giờ Nguyễn Xuân Hoàng (Nói Vẫn Hay) Với Mái Tóc Đẹp".

Diễn giả Đào Trung Đạo, là một bạn rất thân của Đặng Phùng Quân, đã ca ngợi lối phân tích và trình bày bốn “bước ngoặc” về triết học trên thế giới, đặc biệt là “bước ngoặc” thứ tư khi có sự toàn cầu hóa thì có “triết học tỷ giảo” tức là triết học so sánh để thấy sự khác biệt giữa tư tưởng Đông Phương và Tây Phương, triết học Nhật Bản, Ấn Độ, trong cuộc sống hàng ngày.  Ông Đào Trung Đạo đã nhắc đến chuyện chính quyền thời triết gia Platon đã kết một chiếc xe hoa, rồi bắt các thi sĩ ngâm hoa vịnh nguyệt lên và chở ra ngoài thành phố, một cử chỉ tượng trưng nói lên rằng văn chương của các vị này là đẹp đẽ, nhưng không có lợi ích cho trị quốc an dân vì xa rời thực tế. Ông Đạo lặp lại một nguyên tắc thông thường của Triết Học, đó là “đọc là đọc lại” tư tưởng của người xưa, của Khổng Tử, Lão Tử vân vân, không đọc như con mọt sách. Ông Đào Trung Đạo cho rằng ông Đặng Phùng Quân đã có một công trình rất đáng giá.

"Ông Đào Trung Đạo (trái) và    Huỳnh Phan Anh."

Cô MC. Mây Lan đã than rằng “triết học là một cái gì cao siêu, mù mờ, rối rắm làm cho những người như chúng tôi không biết đâu mà tìm, may có tác giả ở đây hôm nay, chắc sẽ được chỉ giáo, nhưng xin mời anh Lâm Văn Sang là người chủ chốt cuộc ra mắt sách này hãy lên nói vài điều.”

Ông Lâm Văn Sang phát biểu đại ý rằng “về ông Đặng Phùng Quân thì không có gì để nói, nhưng về tác phẩm thì có nhiều điều để nói.” Rồi ông kể ra những cuốn từ điển Triết Học từ trước 1975 tại Việt Nam như từ điển Triết Học của Trần Văn Hiến Minh, từ điển Triết Học của Trung Tâm Học Liệu và cho biết cuốn này chỉ là từ ngữ Pháp-Việt, chứ không phải từ điển. Ông Sang nói Từ Điển của Đặng Phùng Quân nói là giản yếu nghĩa là thế nào, là viết sơ sài chăng? Ông nói ở Mỹ có nhiều từ điển Triết Học, thậm chí mỗi triết gia được viết riêng một cuốn, có cả Bách Khoa từ điển về Triết Học, trên Internet vào website của Đại Học Stanford Encyclopedia of Philosophy. Ông Sang cũng cho biết là ông đã đọc báo Le Figaro của Pháp, thấy có nhiều chữ mới như chữ “amant” tương đương với tiếng Anh là “sex friend”, có nghĩa là người bạn trong tương quan “sex” mà thôi, ngoài ra không còn gì khác. Ông Lâm Văn Sang nói triết học thiết yếu là chữ, chữ nghĩa không rõ là lạc lối liền, một chữ trong triết cần phải biết cả gốc Đức, Anh, Pháp là gì. Thông thường viết từ điển là công việc của nhiều người, rất tiếc sách Đặng Phùng Quân chỉ do một người viết, thì đến cuối cuộc đời tác giả cũng chưa chắc đã xong! Tuy ông Lâm Văn Sang mở đầu ”…về tác phẩm thì có nhiều điều để nói..” nhưng chẳng thấy ông nói gì?! Dường như ông bối rối hay ông không hào hứng trước cử tọa yêu Triết Học, tuy ít ỏi, nhưng  đang chăm chú lắng nghe?

"Một Người Đàn Ông Đã Đặt Tên Người Đàn Bà Là Mộng Hà."

Tác giả “TỪ ĐIỂN TRIẾT HỌC GIẢN YẾU và TRIẾT HỌC NÀO CHO THẾ KỶ XXI” nói ông làm từ điển này là vì nhu cầu của một số bạn trẻ học Triết ở hải ngoại. Ông nói rằng  từ điển của ông làm theo các “phá thể, phá cách” cho nên rất “lộn xộn”, “không theo thứ tự A, B,C...”, “cái gì tôi nghĩ tới trước thì tôi làm trước”, “nếu có triết gia nào không được tôi viết đến,  tức là họ thiếu may mắn vì tôi quên”. “Khi viết về một người nào tôi phải đọc ít nhất năm hoặc ba cuốn sách của họ chứ không căn cứ vào Bách Khoa Từ Điển” và “tôi viết theo quan điểm của tôi”.  Xin cảm ơn sự hiện diện của quý vị đã xem “tôi đẩy chiếc xe bò đi ngược dốc”.

Trong phần thắc mắc và giải đáp, ông Nguyễn Hữu Liêm, cũng được gọi là giáo sư Triết, đã hỏi “xin tác giả trình bày cho biết vấn đề “Triết Học nào cho thế kỷ XXI” vì ông chưa đọc qua mục này.”

Tác giả Đặng Phùng Quân đáp một cách chung chung, huề vốn, như một nhà chính trị, không đi thẳng vào vấn đề. Ông nói triết học là đặt vấn đề, là hỏi và tìm câu trả lời, nếu bây giờ có câu trả lời ngay là triết lý nào cho thế kỷ thứ 21 thì không còn triết học nữa. Đến đây, ông Nguyễn Hữu Liêm vội vàng hỏi thêm “xin cho biết liệu Triết Học trong tương lai có còn “relevant” nữa không? Ông Liêm cứ nhắc đi nhắc lại chữ “relevant” vì ông không biết tiếng Việt “relevant” là gì, hay ông “sính tiếng Anh và quên tiếngViệt” rồi?

Ông Đặng Phùng Quân nói là có thể một ngày nào đó các trường Đại Học trên thế giới sẽ không còn môn triết học nữa và khi đó thì những người dạy môn Triết lo cuống cuồng lên, sợ mất job, đó là về mặt nghề nghiệp. Sự thực thì triết học luôn luôn tồn tại nhưng ở dưới các hình thức khác, chẳng hạn như “Khoa Học Nhân Văn”, “Khoa Học Xã Hội hoặc Tâm Lý” vân vân và những người có thể phụ trách giảng dạy môn  này đều phải xuất thân từ ngành Triết. Bao lâu con người còn đặt câu hỏi thì vẫn còn triết học.”

Sau khi được trấn an, ông Liêm nêu thêm thắc mắc “tại sao gọi ông Đặng Phùng Quân là nhà văn, mà không gọi là triết gia?” Câu “hỏi để làm dáng” này của ông Liêm không được giải đáp.

"Người Đàn Bà Và Hai Triết Nhân Nguyên Trung và Nguyễn Châu (Triết giọng Huế)."

Có lẽ đây là một buổi ra mắt buồn tẻ và nhạt nhẽo nhất trong lịch sử ra mắt tác phẩm tại Thung Lũng Hoa Vàng. Là người đứng ra tổ chức, nhưng nhà báo Lâm Văn Sang đã không mời được đông người tham dự, không biết ông Sang có buồn không khi người tham dự quá ít, và thông tin về buổi ra mắt sách không được phổ biến rộng rãi cho dẫu trong mục Sinh Hoạt Cuối Tuần ở các báo như những buổi ra mắt sách khác. Bản thân người viết rất thích môn Triết Học và chỉ nghe một người bạn “mách” lại, nên mới có bài viết này. Về Người giới thiệu tác giả, ông Nguyễn Tường Tâm là một nhà báo tay ngang, vốn liếng Triết Học bậc tú tài, cho nên, sau khi “nói về Đặng Phùng Quân”, ông Tâm đã “cương” thêm một đoạn vay mượn của Thiếu Khanh trên Internet nói về “Dịch và giới thiệu văn học cổ Việt Nam: Những điều bất cập”.

Ông Nguyễn Tường Tâm nói: “Theo Thiếu Khanh, để dịch một bài thơ thiền, dịch giả phải là một thi sĩ thiền sư hay một nhà tu, am hiểu giáo lý của Phật.” Ông Tâm viết: “Một dịch giả không hiểu gì về đạo Phật mà dịch thơ thiền sẽ thành một trò dị hợm ngay tức khắc.” Ông đưa ra ví dụ bằng một bài thơ trong cuốn sách Thơ Nữ Việt Nam, bài thơ Sắc Không (được cho là của Thái Phi Ỷ Lan (thứ phi của Vua Lý Thánh Tông, mẹ của Vua Lý Nhân Tông ). Bài thơ như sau:

SẮC KHÔNG
Sắc là không, không tức sắc
Không là sắc, sắc tức không.
Sắc không đều chẳng quản,
Mới khế hợp chân tông.

Từ đây cho tới cuối bài giới thiệu này là nguyên văn của dịch giả Thiếu Khanh, “Quan niệm về Sắc và Không của đạo Phật tuy rất cao thâm, nhưng đó là các ý tưởng của Phật Giáo mà một phần rất lớn nhân loại, những người Phật Tử, đã cùng biết, và ngày nay những từ Sắc Không đã trở nên bình thường trên cửa miệng nhiều người, không có gì là đặc biệt của một người... Có Phật tử nào mà không thuộc Bát Nhã Tâm Kinh “Quán tự tại bồ tát hành thâm bát nhã ba la mật đa thời, chiếu kiến ngũ uẩn giai không& Sắc bất dị không, không bất dị sắc. Sắc tức thị không, không tức thị sắc”? (ngưng trích).

      Ông Nguyễn Tường Tâm

Câu nói của ông Nguyễn Tường Tâm và câu trích của Thiếu Khanh như đã tạt nước lạnh vào mặt hầu hết những người tham dự buổi ra mắt sách Triết Học của Đặng Phùng Quân. Thật vậy, trong số chưa đầy 20 người tham dự buổi ra mắt “TỪ ĐIỂN TRIẾT HỌC GIẢN YẾU và TRIẾT HỌC NÀO CHO THẾ KỶ XXI”, theo người viết thì chỉ có vài ba người có học triết, kỳ dư đều là “profane” đối với Triết Học, bằng chứng là cô MC. Mây Lan đã nói “Triết Học là một cái gì cao siêu, mù mờ, rối rắm làm cho những người như chúng tôi không biết đâu mà tìm.”

Chính ông Nguyễn Tường Tâm cũng thú nhận rằng:

“Thưa quí vị, đến đây, tôi cảm thấy đầu óc tôi cũng đã rối mù vì chữ nghĩa tôn giáo và triết học. Nếu quí vị nào cũng cảm thấy như vậy mà vẫn muốn đi vào lãnh vực ngôn ngữ triết học, tôn giáo đầy phức tạp đó, quí vị sẽ thấy tác phẩm “Tự Điển Triết Học Giản Yếu&” của Giáo Sư Đặng Phùng Quân là hết sức giá trị và nỗ lực của tác giả là đáng trân trọng.”

Câu tâng bốc của ông Nguyễn Tường Tâm rằng “quí vị sẽ thấy tác phẩm “Tự Điển Triết Học Giản Yếu&...” của Giáo Sư Đặng Phùng Quân là hết sức giá trị và nỗ lực của tác giả là đáng trân trọng.” Rõ ràng cho thấy là ông ta chỉ lướt qua hoặc chưa đọc cuốn “Tự Điển Triết Học Giản Yếu” của Giáo Sư Đặng Phùng Quân”.

Bởi vì, ông Lâm Văn Sang, mặc dù đã đem “nhiệm vụ” giới thiệu tác phẩm giao cho ông Nguyễn Xuân Hoàng thay vì bản thân ông Sang phải đảm nhận, nhưng cuối cùng ông đã “lòe” một số kiến thức về Từ Điển Triết Học tại Mỹ để phán rằng “về tác giả thì không có gì để nói, nhưng về sách của Đặng Phùng Quân thì có nhiều điều để nói”; và chính tác giả cũng thừa nhận là sách mình rất lộn xộn.

Thật vậy, ngay trên bìa sách sự luộm thuộm cũng đã phơi bày. Tác giả nói là đã làm theo quan điểm riêng của mình, đã “phá thể, phá cách”, nhưng ông vẫn dùng hai chữ Hán triện Triết Học như là biểu hiệu của cuốn sách. Chữ Triết của Hán Văn viết theo lối hội ý gồm ba chữ: Thủ (cái tay - phía trái) chữ cân (cái rìu - phía phải) chữ khẩu (cái miệng - phía dưới). Tay cầm rìu để bửa, xẻ rồi nói ra, tức là triết. Triết có nghĩa là “cùng tột sự vật chi lý” trong đó ngôn ngữ có vai trò rất quan trọng. Thế nhưng trong tự điển của Đặng Phùng Quân, có nhiều từ ngữ không chính xác, thiếu đồng bộ. Chẳng hạn trong câu “mối quan hệ tương hỗ giữa nhìn/thị kiến và hoạt/hành động, phân tích nhìn một sự vật là nhìn trong một trường sở không - thời gian đặc thù đánh dấu bước thứ nhất khám phá đối tượng, trong khi trực quan là tri giác tức thời đối tượng để tới nhận thức trực tiếp chân lý. Bước tột cùng là nhìn/ thị kiến không tác nhân quan sát, hoạt/hành động không tác nhân hành động.”

“Mối quan hệ tương hỗ” đúng ra là “hỗ tương” vì trong cú pháp Hán Văn “hỗ tương” và “tương hỗ” không hoàn toàn giống nhau mà có một tiểu dị (nuance). “Nhìn/thị kiến” không thể đồng hóa nhìn với “thị kiến” bởi vì có khi “thị nhi bất kiến” (nhìn mà không thấy bởi không có chú tâm), “thính nhi bất văn” (nghe mà không hiểu), “thực bất tri kỳ vị” (ăn mà không biết ăn gì) nguyên nhân là do “Tâm bất tại yên” (Sách Đại Học: “Tâm bất tại yên  Thị nhi bất kiến, thính nhi bất văn, thực bất tri kỳ vị”). “Hoạt” không thể đồng hóa với hành động. “Hoạt” tiếng Anh là “Agile”, “Quick and fine”, “Fluent” khác với “Hành”. Đặng Phùng Quân viết “chủ nghĩa Kant”, “chủ nghĩa Hegel”, phải chăng là chỉ muốn “làm mới cho khác người”? Về phương diện từ ngữ Pháp và Anh thì tiếp vĩ ngữ (cái đuôi chữ) “Isme /Ism” có thể dịch là “chủ nghĩa”, nhưng người ta chỉ dùng chữ “chủ nghĩa” cho một “chủ thuyết” đã đi vào chính trị, như Chủ nghĩa Marx, chủ nghĩa Cộng sản, còn chủ nghĩa Kant, chủ nghĩa Hegel, chủ nghĩa Jean Paul Sartre... nghe có vẻ kỳ quặc.

Người có kiến thức đọc câu trên đây cũng bị rối bời, không hiểu rõ tác giả muốn nói gì. Nói là Từ Điển Triết Học, nhưng sự thật thì Đặng Phùng Quân thiên về “Dictionnaire des auteurs philosphiques” gặp triết gia nào “ưng ý” thì thao thao bất tuyệt về triết gia đó. Ông đi tìm cái mới, với ý hướng mở ra cho những người học triết “Những triển vọng mới của triết học”, nhưng vì ông đọc quá nhiều sách (đa thư) “mỗi tác giả phải ít nhất năm, ba cuốn”, cho nên tâm trí ông tràn ngập khái niệm, và ông đang bơi trong biển chữ nghĩa vô bờ. Ông tưởng là đang tiến về phía trước, nhưng lại loay hoay rồi trở về chỗ khởi điểm: đó là vấn đề Hữu Thể (L’Existence de l’ Être) tìm câu trả lời cho câu hỏi “Triết lý là gì?”. Trong phần này Đặng Phùng Quân đã “adopted” (nhận làm con nuôi) những từ ngữ như “đáp án” (cho câu hỏi), như “bước ngoặt” (thay vì “Khúc quanh”= turning-point). “Đáp án” không thể dùng thay cho “câu trả lời” vì “Answer” khác với “Solution”. “Đáp án của một bài toán, trả lời cho một câu hỏi”.

Đúng là Đặng Phùng Quân đang bơi giữa biển khơi trùng trùng từ ngữ, tưởng là có thể đi xa, nhưng cứ bị giạt vào bờ, cho nên đang ở trong phạm vi Từ Điển, ông nhảy vọt một cái vào đề tài “Triết Học Nào Cho Thế Kỷ XXI” khiến cho cuốn từ điển phải dừng lại ở vần B. Người tổ chức ra mắt sách là Lâm Văn Sang, đã biết có nhiều vấn đề của tác phẩm, nhưng vẫn cho “ra mắt”. Vô tâm hay cố ý, Ban Tổ Chức đã làm cho tác giả buồn lòng và làm phí phạm thời giờ của phần lớn người tham dự. Chẳng lẽ trong lúc triết học đang bị nhiều người “ruồng rẫy”, mà ngay chính những người được xem như ham thích triết học cũng tổ chức qua loa, chiếu lệ một buổi Ra Mắt Sách Triết đáng lẽ phải được yêu quí và trân trọng hơn.

Xin mượn lời của T.Z. LAVINE trong tác phẩm “From Socrates to Sartre: the Philosophic Quest” để kết thúc bài tường thuật này.

“Philosophy seems at this time to have suppressed its own creativity. Is it the case as some have said recently that we are witnessing the death of philosophy? But after of long years of philosophical barrenness, in the frigid land of technical analysis of language, is it not the case that something may now be stirring into life in philosophy?”(sách đã dẫn, trang 411).

Đừng tưởng là người Mỹ thực dụng nên coi thường Triết Học. Trong cuộc sống thường ngày, nhiều người Mỹ đã khẳng định là họ sống theo “philosophy” của họ.

Phan Hiển Chân