Chuyện "Người Mỹ Cô Đơn"
Việt Hải Los Angeles
Tôi nhận được quyển tiểu thuyết Anh ngữ do thi sĩ Vũ Hoài Mỹ gửi tặng. Nhìn bìa trước và sau màu xanh lam in trên giấy cứng, layout đầy nét thẩm mỹ. Sau khi đọc xong tôi muốn ghi đôi dòng kỷ niệm tóm tắt chuyện tình cảm Mỹ Việt vào thời chiến tranh thật bi thương. Tôi xin giới thiệu đôi dòng về tác giả viết sách này.
Bản Việt ngữ do nhà văn Thanh Thương Hoàng sáng tác, sau đó dịch giả Tôn Dziên dịch sang Anh ngữ. Tác giả Thanh Thương Hoàng (TTH) có lẽ không còn xa lạ đối với các độc giả trước biến cố Tháng Tư Đen 1975. Thiết tưởng cũng nên nhắc lại đối với độc giả trẻ lớn lên sau năm 1975. Ông ra đời tại Nghệ An, di cư vào Nam năm 1954 và khởi sự ngành viết lách từ đó. Ông hoạt động nhiều trong lãnh vực báo chí. Bài ông được đăng tải trong nhiều tập san, báo chí. TTH là tác giả nhiều ấn phẩm đủ thể loại bằng Việt ngữ. Ông từng giữ chức chủ bút hay tổng thư ký cho nhiều tờ báo tại Sài Gòn. Ông cũng là Chủ tịch Liên Đoàn Báo Chí, và là sáng lập viên Làng Báo Chí trước 75. Sau năm 75, ông bị đi tù CS 6 năm. Sang Mỹ năm 1999 và hiện định cư tại California.
Vào truyện:
John Wagner là một người Mỹ trẻ tốt nghiệp đại học ngành triết đông phương, sinh trưởng trong một gia đình khá giả và là con của một thượng nghị sĩ Hoa Kỳ, anh từng sang Phi châu trong các công tác từ thiện xã hội. Bây giờ anh sang nhận nhiệm sở trưởng phòng nhân viên tòa đại sứ Mỹ tại Sài Gòn. Trong công tác xa xôi quê hương Mỹ quốc của anh, ở một đất nước chiến tranh như Việt Nam anh bị chính những người thân như cô bồ ruồng rẫy, bỏ rơi, người yêu của anh tại đại học, cô này là dân phản chiến nên cúp liên lạc với anh. Chính cha mẹ và cô em gái của anh cũng không tán thành cho quyết định mà anh chọn sang Việt Nam. Vì với tâm hồn phiêu lưu, thích mạo hiểm mà anh quyết định sang Việt Nam vì nghề nghiệp để rồi anh phải lòng người thiếu nữ trẻ đẹp, tên Nguyễn Thị Ngọc Lan.
Ngọc Lan là thư ký riêng của anh, nàng 20 tuổi, là sinh viên đại học bán thời gian ban văn khoa. Ngọc Lan xuất thân trong gia đình bảo thủ mà cha là thầy giáo, Nguyễn Trọng Nghiã, 50 tuổi. Người anh lớn của Ngọc Lan là Nguyễn Trọng Nhân là sinh viên luật khoa theo CS, xách động biểu tình, mang hình ảnh "ăn cơm QG thờ ma CS" của những Lê Văn Nuôi, Huỳnh Tấn Mẫm hay Hoàng Phủ Ngọc Tường khi xưa. Người em trai út của nàng là học sinh trung học, Nguyễn Trọng Lễ, lại theo quốc gia, sau này Lễ đăng lính trong quân lực Cộng Hòa, giữ chức thiếu úy. Vì đồng lương giáo chức cố định không đủ sống của thân phụ, nên Ngọc Lan phải đi làm phụ giúp tài chánh cho gia đình. Dĩ nhiên trong tình yêu, nếu có giữa John và Ngọc Lan thì người cha và người anh lớn chống đối mạnh mẽ nhất. Với thầy giáo Nghiã giữ quan niệm thủ cựu là hôn nhân với người tây phương là chuyện tồi bại, làm mất danh giá gia đình. Với người anh nằm vùng cho CS Trọng Nhân thì lấy chồng Mỹ là điều cấm kỵ vì "đế quốc Mỹ" là kẻ thù ác ôn, xâm lăng Việt Nam. Những chướng ngại vật giữa ý thức hệ chính trị, những dị biệt văn hóa, những thiếu cảm thông, bài bác vì nguồn gốc dị chủng làm cho hai người trẻ bị lạc lỏng trong mối liên hệ giữa người và người. Một yếu tố khác cho John là David Knight, một thông tín viên từ Washington gửi sang săn tin nóng dưới quyền John, là một tay nuôi tham vọng lớn dùng chiến tranh Việt Nam như một mưu đồ gầy dựng tương lai. David có ước mơ lãnh giải thưởng văn học báo chí cao quý Pulitzer khi trở về Mỹ, David mang hình ảnh của một Eddie Adams. David có những liên hệ mật thiết với viên đại sứ Mỹ Tilmar và Washington. David Knight là người của cân nhắc, tính toán và của tham lam. Ngược lại John Wagner là người thích hoạt động từ thiện xã hội, tính ngay thẳng, thành thực, anh cảm thông và cởi mở chia xẻ với xứ sở Việt Nam. Phần Ngọc Lan, hình ảnh của cô bị Hồng Nhung, một nhân viên thông dịch trong tòa đại sứ Mỹ ganh tị, vì Hồng Nhung thích John và muốn "chài" John bằng mọi giá. Hồng Nhung là người đàn bà từng trải, nàng dùng kỹ thuật ái ân để mua lòng John. John lại khước từ nàng, bởi vì với John trong tâm tính Ngọc Lan có bản tính dịu hiền, nét huyền bí của văn hóa khép kín đông phương, điều hấp dẫn chàng hơn. Sự khép kín đó chứa đựng cái triết lý phương đông mà chàng đang va chạm với thực tế trong tình yêu với Ngọc Lan.
Ngày sinh nhật thứ 30 của John, chàng mời đông đủ bạn bè, nhưng rồi chàng vô cùng thất vọng vì Ngọc Lan không đến. Lý do dễ hiểu vì nàng sợ gia đình. Gia đình sẽ không cho phép giao du với người khác phái, khác văn hóa, khác chủng tộc, dù là người ấy là xếp trong sở của Ngọc Lan. John mòn mỏi chờ đợi, chờ đợi trong nhớ nhung và tuyệt vọng.
Đoạn cho thấy cái tình yêu bằng sự chiếm đoạt thể xác mà tác giả khai triển ở đầu chương 17 cho thấy hai thái cực của hai nền văn hóa, bảo thủ của phương đông và cởi mở của phương tây, như nhà văn Rudyard Kippling đã quan niệm: "Đông là đông và tây là tây, cả hai sẽ không thể gặp nhau". Tình yêu của John và Ngọc Lan sau cơn ái ân đầu đời do John chủ động của ước muốn chiếm đoạt được mô tả:
"Ngọc Lan úp mặt khóc thút thít, nàng nằm sấp phơi thân thể không quần áo được phủ bởi tấm chăn mỏng. Bên cạnh nàng, John nhả khói thuốc và miên man nghĩ ngợi ngước nhìn lên trần nhà. Anh ta chưa hề trải qua một hoàn cảnh như vậy. Sau khi ái ân xong, Ngọc Lan cảm thấy tội lỗi mà dường như nàng mất cái gì quý giá nhất trên đời này, dù nàng chẳng trách ai, chẳng giận ai, nàng chỉ lặng lẽ khóc thương cho mình. John nhận ra rằng đây là lần đầu tiên nàng động phòng ái ân. Với anh ta, chữ trinh tiết của người con gái sẽ không có ý nghiã khi họ không thương mà thôi, nhưng điều này không giống như quan niệm của người Á đông...".
Ngày xưa cụ Đồ Chiểu dặn dò các hậu duệ rằng:
"Trai thời trung hiếu làm đầu
Gái thời tiết hạnh làm câu giữ mình"
Trong triết lý sống đó của quan niệm cũ, chữ "trinh tiết" sẽ vô cùng ý nghiã và quý báu cho đêm động phòng, khi mà hai bên gia đình đồng chấp thuận cho cuộc hôn nhân đôi tình nhân đó. Điều này có thể làm cho một phụ nữ Mỹ 20 tuổi ngày nay sẽ cảm thấy quê mùa, khó hiểu.
John vỗ về an ủi Ngọc Lan là chàng sẽ đến gặp cha mẹ nàng để xin làm lễ cưới hỏi nàng. Chàng gửi thư mời cha mẹ và em gái chàng từ Mỹ sang Sài Gòn dự lễ cưới. Ông thượng nghị sĩ lấy cớ vì tình trạng mất an ninh tại Việt Nam nên gia đình không thể sang dự được. Mẹ chàng vốn có thành kiến với phụ nữ Việt Nam qua hình ảnh gái bán bar, dĩ nhiên bà không tán thành, em gái chàng lại không muốn anh mình liên hệ đến những người Việt Nam, hay vì một xứ sở đã chia rẽ nước Mỹ.
Dưới quyền John còn có anh cựu chiến binh Newday, Mỹ gốc phi châu, mà trong một cuộc hành quân chạm súng với Việt Công anh bắt gặp một đứa trẻ thơ sống sót, lạc loài vì ba mẹ cháu chết trong trận đánh này. Vốn thương trẻ thơ Newday đem cháu về nuôi và đặt tên là Nam.
Ông giáo Nghĩa linh cảm cho sự gần gủi của con gái mình và John, ông buộc Ngọc Lan phải nghỉ sở làm, tức đoạn giao với John. Điều này làm cho Ngọc Lan bối rối thêm trong kế hoạch tiến hành lễ cưới của John. Nàng thông báo cho John lấy hai tuần phép thường niên để tạm xa John và cầu hòa với thân phụ. Nàng nói với John là nghỉ làm để lo đám giỗ cho ông nội nàng. John muốn đến dự kiến ra mắt gia đình như một chàng rể tương lai. Nàng ngăn cản ngay ý định này của chàng. Chàng vẫn nhất mực một lòng sẽ đến.
Vào ngày giỗ bà con thân tộc tề tụ đông đủ tại nhà của ông giáo Nghiã, John bất thần xuất hiện với quà cáp trên tay. Ngọc Lan lo sợ, nàng lánh mặt và trốn trong phòng. Lẽ dĩ nhiên ông giáo không vui vì mất mặt với bà con khi bà con biết John là bạn của Ngọc Lan. Trong khi quan khách thì thầm to nhỏ làm cho John mất tự nhiên. Mặc dù chàng đến với tất cả thiện chí cầu thân, và muốn hòa hợp để hội nhập vào đại gia đình này. Người anh lớn Trọng Nhân đến với nỗi bực dọc vì sự hiện diện của ngoại nhân vốn là kẻ thù của xứ sở bây giờ lại ở ngay trong gia đình. John trông ngóng và chờ đợi sự ra mặt của Ngọc Lan tiếp cứu để làm cho chàng đỡ ngượng ngùng. Điều này đã không xảy ra. Chàng chỉ còn là người Mỹ lạc lỏng trong khung cảnh không còn thích hợp. Thời may có ông ký giả Lê Thanh, một người bạn báo chí mà anh quen trước đây lại có mặt trong buổi lễ. Thanh biết Anh ngữ cũng như hiểu nỗi khổ khó khăn của chàng và tiếp chuyện với chàng cho có bạn.
John xin cáo từ ra về. Nhưng khi ra đến xe ngoài đầu ngỏ, chàng bị hai thanh niên cỡi xe gắn máy Honda hạ sát bằng những phát súng oan khiên. Ngọc Lan và Lê Thanh chạy ra ngoài. Được tin John bị ám sát chết, Ngọc Lan té ngất xỉu.
Sau khi hiệp định Ba Lê được ký kết quan đội Mỹ được triệt thoái khỏi Việt Nam. Chàng Newday hết hợp đồng trở về Mỹ. Riêng bé Nam, đứa con nuôi Việt Nam của chàng được người cha ruột nhận diện. Ông còn sống sót và trở về hồi chánh với phe Quốc Gia. Người cha xin Newday trả bé Nam lại cho ông. Mộng đem bé Nam về Mỹ lo cho ăn học phải nhường lại trách nhiệm nuôi nấng lại cho người cha ruột từ đây.
Ngày chở quan tài John Wagner về Mỹ, Ngọc Lan tiễn đưa từ đằng xa vì nàng không phải là vợ của chàng, trong chiếc áo dài đen đeo mảnh vải tang màu trắng ghim trên ngực, nàng để tang cho John và người em trai Trọng Lễ. Lễ đã tử trận trong một trận đánh sau khi John mất được vài hôm. Nàng nhờ một người lính Mỹ đến bên cạnh cổ quan tài của John đặt nhành hoa Ngọc Lan mầu trắng với ý nghiã vĩnh biệt chàng, nàng thương nhớ John, một người Mỹ thật sự cô đơn.
(VH phỏng dịch và tóm tắt)
Nhận định:
Đây là một trong những tiểu thuyết hiếm hoi do một ngòi bút Việt Nam viết lên một chuyện tình éo le và bi thương trai Mỹ và gái Việt. Hai người thương nhau nhưng vì dị biệt từ gia đình, văn hóa, xã hội và chiến tranh đã làm họ mãi mãi xa nhau. Cốt truyện ngầm nói lên cái nhìn nhân bản là bất cứ xã hội nào cũng có người tốt kẻ xấu và tình yêu trai gái đi xa hơn biên cương của văn hóa, màu da và thiên kiến xã hội. Đọc sự éo le của "A Lonelly American" của Thanh Thương Hoàng, tôi chạnh nhớ đến tiểu thuyết vang bóng một thời "Love Story" của nhà văn Eric Segal, truyện cho là người cha giàu có và vọng tộc của Oliver Barrett vốn kỳ thị nàng dâu thuộc giai cấp xã hội nghèo mà ông cho là không cân xứng và dứt khoát không nhìn nhận nàng. Hãy đọc "A Lonely American" của Thanh Thương Hoàng để thấy nỗi thương tâm vì cuộc chiến ý thức hệ đã cho con người những thiên kiến sai lệch về lòng thù hận nhau khiến bất lợi cho đôi trẻ yêu nhau, tương tự như sự xung khắc truyền kiếp giữa hai gia đình Montague và Capulet gây ra cái chết đáng thương cho đôi tình nhân trẻ yêu nhau cho trọn cuộc tình như trong phim "Romeo and Juliette", truyện của văn hào William Shakespeare.
Lời cuối, VHla xin hân hạnh giới thiệu tác phẩm "A Lonely American" đến tất cả quý bạn yêu văn học hãy có copy sách này làm quà tặng cho thế hệ đi sau khi con cháu chúng ta chỉ đọc và hiểu Anh ngữ rành hơn Việt ngữ hay tặng cho các bạn bè người ngoại quốc là hãy đọc tác phẩm tình yêu và chiến tranh, viết dưới nhãn quan từ một nhà văn Việt Nam của chúng ta.
Việt Hải Los Angeles