Tuổi Thọ và Bệnh Alzheimer
Nhờ những tiến bộ của khoa học khiến cho tuổi thọ con người ngày càng gia tăng, theo một thống kê mới nhất tính đến tháng 9 năm này thì riêng tại Nhật Bản đã có hơn 25.000 người trên tuổi bách niên. So kỷ lục cách đây 4 thập niên chỉ có 143 người.
Nói đến tuổi thọ ngày càng gia tăng cao thì đây là niềm vui của nhiều người, nhưng cũng là nổi ám ảnh không nguôi trong lòng của không ít người đang trên bước đường ''''giã từ vũ khí'''' - không phải đi ''''cày''''. Họ cũng đang đi trên con đường tiến vào viện dưỡng lão, hay hướng về nghĩa trang với nỗi ám ảnh kinh hoàng về bệnh Alzheimer. Bệnh Alzheimer phát triển mạnh ở tuổi từ 65 đến 70 và cường độ tăng dần theo cao niên.
Bệnh Alzheimer, được gọi từ tên bác sĩ L. Alzheimer, người đầu tiên khám phá ra bệnh vào năm 1906. Ông đã mô tả các triệu chứng cùng hậu quả và các biến chứng. Trải qua gần 1 thế kỷ, những công trình nghiên cứu được tiếp nối trên hàng triệu người đã mắc phải chứng bệnh nan y này. Riêng tại Hoa kỳ, hiện nay có gần 5 triệu bệnh nhân.
Bệnh Alzheimer đến với tất cả mọi người không phân biệt giới tính, nam hay nữ; cũng như giai tầng xã hội từ ''''dân ngu khu đen'''' đến tổng thống và ngay cả ''''võ sĩ vô địch quyền anh'''', khi đã bị chúng đánh thì nhất định ngã gục không ngồi dậy được.
Alzheimer khiến cho người mắc bệnh suy giảm trí nhớ, khả năng suy nghĩ chậm dần, ngày càng khó khăn hơn trong việc điều khiển các hành động thái độ của mình. Tiến trình diễn tiến chậm hay nhanh tùy từng người. Và cuối cùng dẫn đến tình trạng gây thương tổn não bộ một cách trầm trọng, chừng như hủy diệt; khiến cho người mắc bệnh không tự chủ được, không còn kiểm soát được hành vi cũng như suy nghĩ.
Theo lời khuyên của các bác sĩ chuyên khoa, khi đã có những chỉ dấu ban đầu như sau thì nên sớm tìm phương pháp điều trị, trước khi để chúng bước sang giai đoạn phát triển:
- Với người lớn tuổi thì đôi khi quên một vài việc là chuyện bình thường, tuy nhiên quên làm một việc và lẫn lộn trong hành động là việc rất khác nhau xa - như pha cà phê quên bỏ đường khác nhiều với việc đổ cà-phê vào lọ muối hay lọ đường; đoạn rót nước sôi uống.
- Khả năng đối đáp chậm dần, dùng từ ngữ không thích hợp hay nói khác đi nhiều - có thể đi ăn cơm thay thành đi ngủ hoặc nói thành đi làm một việc nào khác.
- Tệ hại hơn là mất định hướng về không gian cũng như thời gian. Không nhớ đường đi bấm lon nuớc ngọt và đi ra khỏi nhà mà không còn nhớ đường về. Trời mùa hè đi ra ngoài đường mặc áo mùa đông? Mùa đông mặc áo lót đi phố.
- Ký ức bị hư hại ngày càng nặng dần, đến độ không suy nghĩ để viết được một câu văn dài đúng văn phạm hay đúng nghĩa; không làm được những bài khó hơn bài toán cộng, là trừ hoặc nhân hay chia.
- Tánh tình biến đổi - buồn vui lẫn lộn khó đoán. Thường hay tỏ ra chán chường, phó mặc mọi chuyện cho dù quan trọng hay không.
Sau một thời gian dài gần một thế kỷ, nhiều công trình nghiên cứu được tiếp nối và những khám phá mới đáng kể nhất có thể kể như là:
Trường đại học Rush ở Hoa Kỳ khảo sát trên hơn 800 người có tuổi trung bình là 75 trong 10 năm liền, cho thấy rằng chỉ số trọng lượng cơ thể BMI giảm nhiều thì dễ mắc bệnh Alzheimer. Tiến sĩ Peter Rabit, chuyên gia về bệnh Alzheimer, cho biết thêm là việc giảm trọng lượng có thể bắt nguồn từ tình trạng chậm mất dần nhận thức, thay đổi hành vi, suy nghĩ do suy thoái của não bộ.
Mới đây nhất một nhóm nghiên cứu thuộc trường đại học Northwestern đã tìm ra được ''''hung thần'''' gây ra bệnh Alzheimer. Được biết đó là một chất protein tích tụ trong vỏ não bệnh nhân ngày càng tiến hóa dần, dẫn đến việc gây hủy hoại thần kinh não bộ. Các chuyên gia thấy rằng lượng protein khi đã kết tụ dưới dạng tinh bột, chúng sẽ hoà tan khuếch tán rất nhanh. Chúng tấn công vào các trung khu thần kinh trên não bộ, hệ thống thần kinh truyền thông và làm vô hiệu các chức năng hoạt động thông thường. Theo các chuyên viên y khoa cho biết thì đây là một khám phá vô cùng quan trọng vì nếu như người ta phát minh được một loại thuốc nào đó có thể ngăn chận sự khuếch tán hay hủy diệt sự thành hình chất protein giết người này thì coi như là có thể trị được bênh Alzheimer.
Một khám phá do bác sĩ Holtzman và cộng sự thuộc trường đại học, sau khi nghiên cứu nồng độ chất protein trong máu - lượng amyloid. Nếu nồng độ này càng gia tăng đây là triệu chứng hình thành của bệnh Alzheimer. Với sự khám phá này giúp cho việc xác nhận được một người có thể bị mắc bệnh Alzheimer trước đó hàng chục năm để có thể chuẩn bị hay đề phòng. Và cũng với khám phá này giúp cho các chuyên gia khác tìm được phương thức điều trị bằng cách làm giảm hay lấy bớt đi chất amyloid trước khi chúng gây mất trí nhớ ở mgười mắc bệnh.
Cho đến hiện nay bệnh Alzheimer được xem như là bệnh nan y thời đại mang tính bất trị. Tuy nhiên với sự thông minh của loài người thì mọi việc đã biết đến sẽ không có việc nào gọi là không thể, tất cả chỉ là thời gian?
Các khám phá giúp ngăn chận Alzheimer
Như chúng ta đã biết, chất beta-amyloid là chất protein hình thành những miếng ngăn chắn trong não bộ bệnh nhân. Phòng nghiên cứu miễn dịch thuộc trường đại học South Florida, khám phá ra một hóa chất được tìm thấy trong trà xanh là EGCG EpiGalloCatechin-3-Gallate. Qua công trình nghiên cứu trên loài chuột bạch thì sau một thời gian chích chất EGCG vào cơ thể loài chuột bị bệnh Azheimer, người ta thấy những miếng ngăn chận do chất beta-amyloid bị tan ra và giảm dần trên một diện tích rộng lớn. Chất EGCG trong trà xanh được dùng trong nhiều công trình nghiên cứu khác nhau trước đây cho thấy có thể ngăn chận việc làm giảm khả năng phát triển hay trị một số loại bệnh nan y như kềm hãm vi trùng HIV hoặc một số bệnh ung thư.. Chính vì vậy một số chuyên viên đang nghĩ đến việc cô đọng chất EGCG trong trà xanh thành viên thay vì phải thức suốt đêm, pha bao nhiêu bình trà xanh vừa uống ngắm trăng hay xem TV để có được lượng EGCG từ 1.500 đến 1600 miligram mỗi ngày, để hi vọng có thể trị được bệnh Alzheimer.
Ngoài ra một nhóm chuyên viên khác tại một trường đại học ở California tìm thấy chất bột làm cho cari có màu vàng; đó là chất curcumin từ trong cây củ nghệ có thể chữa trị được bệnh ung thư. Tại Việt Nam cùng một vài quốc gia khác trong vùng nam Á châu đến Ấn Độ, xử dụng củ nghệ trong đó có hóa chất curcumin để trị nhiều loại bệnh. Trong một thực nghiệm mới đây, -sau khi đổ một lượng nhỏ vào ống nghiệm có chứa chất protein beta-amyloid, người nhận thấy rằng hóa chất này làm cho protein beta- amyloid không kết khối và ngăn chận sự hình thành những sợi thủy tinh là nguyên nhân gây ra bệnh Alzhimer. Ngoài ra còn thấy rằng, loài chuột già thường hay ăn củ nghệ thì thoát khỏi bệnh Alzeimer. Với thành quả này, một số chuyên gia cho rằng bột cari có chất curcumin có thể được dùng để điều trị bệnh Alzeimer. Vấn đề là cần có bao nhiêu lượng curcumin cần thiết để điểu trị trong điều kiện an toàn? Hay phải ăn bao nhiêu tô cari hoặc phải uống bao nhiêu ly rượu nghệ trong một ngày?.
Một công trình nghiên cứu khác của trường đại học nghiên cứu về rau quả cây trái, cho biết rằng bông cải xanh - broccoli - rất tốt trong việc bảo tồn ký ức, trí nhớ và nhận thức, dùng thường xuyên có thể ngăn ngừa bệnh Alzheimer.
Cho đến hiện nay thì chưa có loại thuốc chính thức nào có thể trị dứt hẳn bệnh hoặc làm ngăn chặn sự phát triển bệnh Alzheimer. Riêng tại Hoa Kỳ, có một số thuốc được cơ quan FDA chấp thuận cho xử dụng để làm giảm nhẹ trạng thái trầm cảm, lo âu, buồn bực được như Donepezil hay Tacrine được tùy trường hợp ứng dụng trị liệu cho bệnh Alzheimer. Ngoài ra có thêm một loại thuốc có khả năng ức chế chất protein trên khắp cơ thể, tên là COX-2, trước đây được xử dụng để điều trị chứng viêm khớp hiện nay được phát triển ứng dụng để trị bệnh Alzheimer.
Các chuyên viên cho biết rằng những khám phá gần đây đã giúp tìm ra được nguyên nhân gây ra bệnh Alzheimer, đột quị, bệnh Parkinson và nhiều bệnh khác mà hung thủ chính là những chất protein biến thái dị dạng. Hi vọng một ngày không xa lắm, các khoa học gia sẽ tìm ra một loại thuốc mới có khả năng tác động lên chất protein ở cấp độ thâm sau nhất vào đến tận gene.
Trong khi chờ đợi một loại thần dược mới cho bệnh Alzheimer, thì ngoài việc thâu nhận những hoá chất thiên nhiên từ cây trái với hi vọng ngăn chận phần nào sự phát triển hay hình thành bệnh Alzheimer; Một phương thức đang được khuyến khích và được nhiều người chú ý đến với nhiều hi vọng nó có khả năng ngăn chận phần nào nguy cơ phát triển bệnh Alzheimer. Đó là thay đổi nếp sống thường nhật.
Một giáo sư tại viện thần kinh học Hoa Kỳ đã thực hiện chương trình nghiên cứu trên một số người; bằng cách thực hiện các chuơng trình thường nhật như tập thể dục, ăn uống thực phẩm tốt cho sức khoẻ, đi bộ 10 phút,.. tập các bài tập làm giảm căng thẳng. Trong số người tham gia đều đặn suốt 2 tuần lễ, kết quả cho thấy hơn 2 phần 3 người tham dự chương trình thực nghiệm có kết quả trắc nghiệm trí nhớ gia tăng và huyết áp giảm với người có huyết áp cao. Nếu ngoài chương trình thường nhật, thực hiện thêm một số công việc hay hoạt động khác như đi chơi ngoài trời, đọc thêm sách báo, đánh bài, chơi game, chơi nhạc... thì kết quả còn khả quan hơn.
Nếu chỉ có được một chương trình hoạt động trong một ngày nào đó trong 1 tuần thì có thể giảm nguy cơ bệnh được 7%. Và nếu thực hiện các chuơng trình ngoại lệ đến 11 lần trong tuần thì nguy cơ bệnh mất trí nhớ có thể giảm đi, lên đến 63%. Theo giáo sư thần kinh học, Gary Small, ước tính nếu mọi người cùng thay đổi cách sống bằng một phương thức nào đó, thì riêng tại Hoa Kỳ trong vòng 2 năm ruỡi, số người bị bệnh mất trí nhớ có thể giảm đi được 1 triệu người; và nếu tiếp tục kéo dài đến 20 năm liền thì số người có nguy cơ mắc bệnh thần kinh có thể giảm đi đến 2.5 triệu người.
Theo một chuyên viên của hội Alzheimer, một thông điệp mà các khoa học gia muốn gửi báo cho mọi người cùng biết là những gì tốt cho tim đều tốt cho não. Nếu cơ hội sống gần với thiên nhiên, tránh xa được những bon chen, giảm bớt đi hung hăng, hờn giận, bớt căng thẳng thì cũng có khả năng gia tăng tuổi thọ trong lành mạnh.
Như đời sống của người dân tại ''''ốc đảo trường thọ'''', xã Đồng Sơn, huyện Thanh Sơn, tình Phú Thọ, Việt Nam, có đến 11 cụ ông, cụ bà trên bách niên. Đa phần là người Dao hay người Mường. Một cụ ông cho biết căn nhà của cụ bên suối, chung quanh là đồi... sống với luống sắn nương khoai, vui với đàn dê. Cơm ăn với rau ít khi ăn thịt.
Hay đời sống của người dân ở đảo Okinawa, Nhật Bản, được trình bày trong buổi hội thảo chống lão hóa ở Australia, cho biết đây là hải đảo trường sinh vì số người trên bách niên tại đây luôn nhiều hơn gấp 4 lần so với bất cứ nơi nào trên địa cầu. Tuổi thọ trung bình đối với nam là 80 tuổi và 86 tuổi đối với nữ.
Đáng chú ý là với số người cao niên như thế nhưng rất hiếm thấy người mắc phải bệnh tim, bệnh loãng xương hay bệnh mất trí nhớ; là những bệnh mà người cao niên ở những nơi khác thường hay mắc phải. Từ đây một số khoa học gia cho rằng việc trường thọ không bệnh tật không phải chỉ cần có một bộ gene tốt mà là tổng hợp thêm gồm cả môi trường sống, cách thức ăn uống. Tại Okinawa, người dân hấp thụ trung bình 1 ngày là 1800 calori, so với một số nơi khác như Hoa Kỳ hay là Úc khoảng 2500 calori, nhiều hơn 1/3. Người dân tại đây rất năng hoạt động và một điều khiến nhiều người chú ý đến là môi trường tương tác xã hội trên đảo Okinawa rất là rộng mở so với các nơi khác, đặc biệt ở giới phụ nữ. Một nghi vấn được đặt ra, có phải chính nhờ cuộc sống năng động, tâm hồn mở rộng đã làm cho đời sống vui tươi hơn không bị căng thẳng, không bị trầm cảm, không bị mất ngủ đi đến không bị stress từ đó giúp cho việc lành mạnh hệ thống thần kinh, tránh xa được bệnh gây ra từ não bộ.
Nam Du