Huệ Vũ
HỘI NGHỊ APEC - MỘT SỰ THẤT VỌNG

Tin Tức hàng đầu trong tuần qua tập trung tới Sydney , Úc, nơi có hội nghị thượng đỉnh khối Diễn Ðàn Hợp Tác Kinh Tế Á Châu Thái Bình Dương (APEC) đang diễn ra.

Úc là nơi khởi xướng thành lập khối APEC. Ðầu năm 1989, Thủ tướng Úc Bob Hawke vận động thành lập một khối kinh tế của các nước ven bờ Thái bình dương và tháng 11 năm này Ngoại trưởng Úc Gareth Evans đã tổ chức được một phiên họp ở Thủ đô Canberra gồm 12 nước tham dự để mở đầu thành lập khối này gồm có Úc, Hoa Kỳ, Brunei, Canada, Nam Dương, Nhật, Nam Hàn, Mã Lai, Tân Tây Lan, Phi Luật Tân, Singapore, Thái Lan. Năm 1991 thu nhận thêm "3 nước Trung Hoa" là Trung Cộng, Hồng Kông và Trung hoa Ðài Loan. Hội nghị thượng đỉnh đầu tiên với sự hỗ trợ của Cựu Tổng Thống Bill Clinton đã được tổ chức thành công ở Seattle trong năm 1993, trong năm này thu nhận thêm 2 hội viên Mexico và Papua Tân Guinea . Chile được thâu nhận năm 1994, và năm 1998 có thêm 3 hội viên mới là Peru , Nga và Cộng sản Việt Nam .

21 nước APEC hiện nay là khối chiếm 60% nền kinh tế thế giới, trên 40% dân số thế giới và 48% lưu lượng thương mại thế giới. Hiện đang có trên 10 nước đang xin gia nhập APEC, trong đó có Ấn Ðộ, Pakistan, Mông Cổ, Lào, Colombia, Ecuador..

Hội nghị thượng đỉnh APEC ở Sydney năm nay với chương trình nghị sự nêu lên ưu tiên hàng đầu là đưa ra một bản tuyên ngôn đối với thay đổi khí hậu địa cầu và tìm sự đồng thuận để đưa ra một bản tuyên bố đối với các vòng đàm phán tự do thương mại toàn cầu Doha đã bế tắc trong vòng 6 năm qua.

Tổng thống Bush và Hồ Cẩm Ðào đã trở thành mục tiêu của các nhóm biểu tình chống chiến tranh Iraq và đàn áp Pháp Luân Công. Chính phủ Úc đã phải thực hiện một kế hoạch bảo vệ an ninh lớn nhất chưa từng có từ trước tới nay ở Úc. Chính phủ Úc đã thiết lập một hàng rào bằng kim loại, cao 2.8 mét, dài 5 cây số bao quanh khu trung tâm thương mại ở Sydney . Hàng rào đã được củng cố và chống đỡ bằng những trụ xi măng cốt sắt để đề phòng, không cho người biểu tình tới gần khu họp hội nghị và những khách sạn dành cho phái đoàn các nước, huy động một lực lượng khoảng 3500 cảnh sát và 1500 quân nhân thuộc lực lượng phòng vệ, thiết lập nhiều vòng đai và áp dụng nhiều biện pháp để giữ an ninh cho khu vực Sydney Opera House, được gọi là thành trì Sydney. Vùng không phận chung quanh khu hội nghị 45 hải lý đã được tăng cường thêm phi cơ chiến đấu FA18 và trực thăng của cảnh sát, sẵn sàng chận đứng bất cứ phi cơ nào vi phạm vùng không phận bị cấm, trong lúc lực lượng người nhái của hải quân và lực lượng đặc biệt được chỉ định đảm trách an ninh và tuần phòng hải cảng Sydney. Chính phủ cũng dọn sẵn mấy trăm căn nhà tù để dùng làm nơi nhốt người biểu tình bạo động. Tất cả tòa án ở Sydney đóng cửa trong thời gian hội nghị. Ðây là biện pháp nhằm huy động tất cả cảnh sát của thành phố vào công tác gìn giữ an ninh cho hội nghị, còn có mục đích làm cho những người bị cảnh sát bắt giữ không thể khiếu kiện trước tòa xin đóng tiền thế chân để tại ngoại. Theo ước tính, chính phủ Úc đã chi khoảng 140 triệu mỹ kim cho công tác bảo vệ an ninh, và sự phong tỏa trung tâm thành phố Sydney trong các ngày hội nghị thượng đỉnh cũng đã làm thiệt hại kinh tế khoảng 300 triệu mỹ kim. Có thể nói hội nghị APEC Sydney là hội nghị tốn kém rất thế giới.

Người biểu tình đã không tạo ra bạo động như dự trù của cảnh sát, là các cuộc biểu tình cũng không đông đảo như những người tổ chức đã dự trù. Cuộc biểu tình chống chiến tranh Iraq của tổ chức Stop Bush Coalition trong thứ bảy, ngày 8/9 qui tụ được khoảng trên 5000 người, chỉ được một phần tư theo con số dự trù. (Trong ngày 16 tháng 2 năm 2003, Sydney là thành phố đã có cuộc biểu tình chống Hoa Kỳ đưa quân tới Iraq lớn nhất ở Úc với trên 250.000 người tham dự.) Cuộc biểu tình tục tĩu Bums For Bush (Mông cho Bush) dự trù có 2000 người để làm một kỷ lục thế giới nhưng cuối cùng chỉ có trên 50 người tham dự!

Cảnh sát cũng chỉ bắt giữ vài chục người, thành ra số phòng tù dọn sẵn phải bỏ trống. Không huy động được người đi biểu tình như mong muốn là sự thất vọng lớn của những nhóm tổ chức biểu tình. Thực hiện những kế hoạch an ninh quá lớn lao , tốn kém, nhưng tình hình đã trở nên chẳng có gì đe dọa như dự liệu có lẽ cũng làm cho chính phủ Úc thấy bị hố to.

Nhưng sự thất vọng lớn nhất đối với hội nghị APEC là bản Tuyên bố Sydney .

Chính phủ Thủ tướng Howard là một chính phủ, giống như chính phủ Bush của Hoa Kỳ không ký tên vào hiệp ước Kyoto nói rằng bản hiệp ước sẽ làm mất công ăn việc làm trong nước, cũng như thiệt hại cho nền kinh tế. Trước hội nghị thượng đỉnh APEC 2007, Vị thủ tướng chống Kyoto Protocol của Úc lại tuyên bố ông sẽ công bố một chương trình quan trọng đối phó với sự thay đổi khí hậu địa cầu, tạo hy vọng sẽ có sự thay đổi lớn trong lập trường của Úc và Hoa Kỳ đối với hiệp ước Kyoto sắp mãn hạn vào năm 2012, là điều mà mọi người đang rất trông đợi. Thủ tướng Howard đã đưa ra một hướng đối phó với thay đổi khí hậu rất hấp dẫn là "to Slow, Stop và Reverse" làm chậm lại sự thay đổi khí hậu, tiến tới làm ngưng sự thay đổi khí hậu và sau đó thay đổi ngược lại tình trạng khí hậu. Thủ tướng Úc cũng đã rõ rệt nói rằng nước ông sẽ đứng ra vận động thống nhất ý chí toàn cầu để chuẩn bị cho phiên họp của Liên hiệp quốc thảo luận về sự thay đổi khí hậu địa cầu ở Bali, Nam Dương trong 2 tuần lễ, từ ngày 3 tới ngày 14 tháng 12 sắp tới. Là một đồng minh thân cận nhất của Tổng thống Bush, thái độ tích cực của ông Howard tạo hy vọng là Hoa Kỳ sẽ nhập cuộc, sẽ lãnh đạo cuộc chiến đối phó với thay đổi khí hậu địa cầu.

Tuy nhiên, ngoài phản ảnh tham vọng muốn xóa bỏ hiệp ước Kyoto để đưa ra một hiệp ước mới sau năm 2012, bản tuyên bố hoàn toàn làm cho mọi người thất vọng. Opera House, nơi họp thượng đỉnh APEC là một hí viện, cho nên việc ông Howard đánh trống khua chuông so với bản Tuyên bố Sydney cũng không khác gì một hài kịch.

Bản Tuyên bố Sydney được Thủ tướng John Howard diễn tả là nền móng quan trọng để đi tới một hiệp ước quốc tế, thừa nhận cần phải đạt được những tiến bộ và chấp nhận sự khác biệt của nền kinh tế các nước trong việc đối phó với sự thay đổi khí hậu. Tuy nhiên, bản tuyên bố đã bị những người tranh đấu bảo vệ môi trường chỉ trích, cho rằng nó nhằm đánh lạc hướng thay vì đối phó với thay đổi khí hậu. Bà Catherine Fitzpatrick, trưởng ban vận động tiết kiệm năng lượng của Greenpeace tuyên bố: The Sydney Declaration is really just a Sydney Distraction from real action on climate change. Hay mỉa mai hơn: "Trong tuần này chúng ta thấy một mỏ than đá mới được chấp thuận ở New South Wales, nhiều uranium hơn được đem ra khỏi nước, Tổng thống Bush đã nhầm lẫn APEC với OPEC, chương trình thực tế đàng sau hội nghị Sydney dẫn chúng ta đi tới một hướng sai lầm." ( This week we have seen a new coal mine approved in NSW, more uranium being pushed out the door and George W. Bush confusing APEC with OPEC. This demonstrates the real agenda behind what has happened here in Sydney which is taking us in the wrong direction)

Bên lề hội nghị thượng đỉnh APEC, Úc đã ký một hiệp ước bán uranium cho Nga. Hiệp ước này đã được Ngoại trưởng Úc Alexander Downer và giám đốc Cơ quan Nguyên tử Liên bang Nga Sergy Kiriyenko ký kết. Trữ lượng quặng uranium của Úc chiếm 40% tổng số trên thế giới và xuất cảng cho 36 nước. Úc là quốc gia sản xuất than đá đứng hàng thứ tư trên thế giới, nhưng xuất cảng đứng hàng đầu. Theo ước tính chỉ trong một tuần lễ hội nghị APEC, Úc xuất cảng 4 triệu tấn than đá và số than đá này sẽ thải vào bầu khí quyển 11 triệu tấn khí Carbonic!

Bản Tuyên Bố Sydney nói lên nhu cầu khẩn thiết phải cắt giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính, đề ra chỉ tiêu cắt giảm tiêu thụ năng lượng 25% từ nay cho tới năm 2030, trồng 20 triệu mẫu tây rừng từ nay cho tới năm 2020 để hấp thụ khoảng 1.4 tỷ tấn khí thải carbonic, thành lập một hệ thống kỹ thuật năng lượng Á Châu Thái Bình dương (APnet) để cộng tác tìm nguồn năng lượng thay thế nguyên liệu hóa thạch và năng lượng sạch, thành lập một hệ thống duy trì rừng và tái tạo rừng. Tuy nói lên mục tiêu, nhưng không đưa ra một sự bó buộc nào để các nước thực hiện mục tiêu. Bản tuyên bố không nhắc tới hiệp ước Kyoto, chỉ nhắc tới Thỏa hiệp Khung sườn của Liên Hiệp Quốc đối với Thay đổi khí hậu, UNFCCC, cam kết sẽ giữ vai trò tích cực vào sự sắp xếp đối phó với thay đổi khí hậu địa cầu sau năm 2012.

Hiệp ước Kyoto nhằm cắt giảm lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính và phá hỏng tầng ozone của bầu khí quyển như Methane (CH4), Carbon Monoxide (CO), Carbon Dioxide (CO2), Nitrous Oxide (N2O), Nitric Oxide (NO2), Perfluorocarbons (PFCs), Hydrofluorocarbons (HFCs), Chlorfluorocarbons (CFCs), Sulfur Hexafluoride (SF6), Methyl Cloroform (CH3CCl3), Carbon Tetrachoride (CCL4), Methyl Bromine (CH3Br)... được Nhật khởi đầu vận động trong cuối năm 1997 theo tinh thần Thỏa hiệp Khung sườn của Liên hiệp quốc đối với thay đổi khí hậu, UNFCCC. Các cuộc đàm phán đưa tới một cơ chế áp dụng uyển chuyển được kết thúc qua hội nghị Morocco trong năm 2001. Và hiệp ước được bắt đầu thi hành vào ngày 16 tháng 2 năm 2005, sau khi Nga đồng ý phê chuẩn trong cuối năm 2004. Tới cuối năm 2006, trên thế giới có tới 169 quốc gia đồng ý gia nhập và phê chuẩn hiệp ước. Nhưng hai nước quan trọng là Hoa Kỳ và Úc tiếp tục đứng bên lề hiệp ước này.

Hội nghị Bali, Nam Dương sẽ được tổ chức từ ngày 3 tới ngày 14 tháng 12 sắp tới với 180 nước tham dự bàn về cách đối phó với thay đổi khí hậu địa cầu. Ðây là phiên họp thứ 13 của UNFCCC và lần thứ ba của Kyoto Protocol, nhằm tìm ra một đối sách chung đối với thay đổi khí hậu, gia hạn và nới rộng Kyoto Protocol hay đi tới một hiệp ước mới sau năm 2012. Kết quả hội nghị Bali sẽ trở thành để tài chính trị chính của diễn đàn Ðại hội đồng Liên hiệp quốc họp trong cuối tháng 12.

Sự thay đổi khí hậu địa cầu là đe dọa lớn nhất của nhân loại hiện nay. Khí hậu của năm 2007, cho thấy thế giới đã gặp những trận lụt chưa từng có ở Ấn Ðộ, Trung Cộng, Pakistan, Bangladesh, Bắc Hàn... Ở Hoa Kỳ các tiểu bang vùng trung tây cũng đã trải qua những cơn mưa rất to, chỉ trong vài giờ đã gây lũ lụt. Khí hậu nóng bất thường cũng đã làm cho Hy Lạp lâm vào tình trạng cháy rừng cả tuần lễ không dập tắt nổi, hỏa hoạn suýt thiêu hủy khu cổ trường lịch sử Olympia, là nơi cứ mỗi 2 năm lại thắp lên ngọn đuốc cho thế vận hội Olympic mùa đông và mùa hè. Năm nay cũng là lần đầu tiên trong lịch sử, trong một mùa bão có hai trận bão khi đổ bộ lên đất liền với sức mạnh của hurricane cấp 5 là Dean và Felix.

Nhiệt độ địa cầu đang tăng là điều quan tâm và cảnh báo không ngừng của khoa học gia, của các nhà môi sinh. Nhiệt độ địa cầu tăng sẽ tạo nên những hậu quả khôn lường cho sự sinh tồn của nhân loại, của sinh thực vật đang có mặt trên quả địa cầu. Nó không chỉ làm cho những trận bão biển trở nên kinh hoàng hơn, mà khí hậu trở nên bất thường, có nơi lũ lụt, có nơi khô hạn, mùa hè có những làn khí nóng (heat wave) giết người, và mùa đông có những cơn lạnh hay bão tuyết khủng khiếp. Ngoài thay đổi khí hậu, nhiệt độ địa cầu tăng cũng làm cho băng đóng các đỉnh núi tan rã gây ra băng lở, đất sụp, làm cho hai băng cực của quả đất tan rã, đưa mực nước biển lên cao, nhận chìm nhiều vùng đất, quốc gia trên thế giới vào lòng đại dương.

Trong ngày thứ ba, 11 tháng 9/07, các khoa học gia của Trung Tâm MetOffice Hadley của Anh, sau 5 năm nghiên cứu đưa ra lời báo động là sự hâm nóng địa cầu sẽ vượt qua giới hạn nguy hiểm trên 2 độ bách phân so với thời gian thế giới chưa có nền kỹ nghệ tân tiến.

Theo nhiều tài liệu, nhiệt độ của địa cầu từ năm 1860 đến nay chỉ tăng với con số khiêm nhường khoảng 0.6 -1 độ C. Và cho rằng với cùng mức độ thì chỉ tăng 2.5 độ C trong thế kỷ này. Một Ủy Ban Khí Hậu quốc tế năm 2001 lại đưa ra con số ước tính tới 2100 nhiệt độ sẽ tăng từ khoảng 1.4 độ C đến 5.8 độ C. Nếu không chận đứng, nhiệt độ địa cầu tăng lên trên 2 độ C thì nhân loại sẽ gặp rất nhiều nguy hiểm khó lường. Tuy nhiên, cũng có nhiều tài liệu nghiên cứu cho thấy nhiều nơi trên quả đất đã vượt qua mức giới hạn. Theo tài liệu của NASA, nhiệt độ của vùng Bắc cực đã cao hơn nhiệt độ trung bình 50 năm qua tới 5.4 độ C. Lớp băng Bắc Cực đang tan chảy, diện tích băng của Bắc cực đã thu nhỏ 20% so với mức đo cùng thời gian trong năm 1978. Khối lượng băng của địa cầu: vùng nam cực, bắc cực và trên các núi cao cộng lại ước tính khoảng 33.000.000 km3. Nếu quả đất nóng lên đến độ nào đó làm tất cả băng đá tan chảy sẽ đưa mực nước biển lên cao khoảng 70- 80 mét. Lúc bấy giờ Houston sẽ chìm sâu dưới mấy chục thước nước biển! Việt Nam chỉ còn trơ dẫy trường sơn và núi rừng Bắc Việt. Tuy nhiên hoàn cảnh của quả địa cầu bấy giờ có còn thích hợp để loàn người còn sống sót hay không thì chưa có tài liệu nghiên cứu nào nói tới. Một khoa học gia đã nói rằng con người không ai có thể trốn thoát nếu quả đất bị đụng với một hành tinh khác, hay nhiệt độ địa cầu tăng quá mức giới hạn!

Những trận bão bất thường, những trận lụt quá lớn, sự hạn hán diễn ra, những đỉnh núi tuyết lần lần biến mất, nhân loại đang nằm trên sự đe dọa của hậu quả khí thải than đá, xăng dầu. Mong rằng những lãnh tụ thế giới sẽ quan tâm tới sự sống còn của nhân loại nhiều hơn. Tuyên bố Sydney chẳng nêu lên điều gì mới mẻ. Nói nhưng không buộc ai phải làm gì! Ðúng là một sự thất vọng. Tuy nhiên, dù là Sydney Declaration hay là Sydney Distraction, đây cũng là lần đầu tiên những khuôn mặt bảo thủ, đại diện cho giới sản xuất than đá và khai thác xăng dầu thừa nhận sự nguy hiểm của thay đổi khí hậu. Ðiều này giúp ta tạm an ủi là không ai có thể chối bỏ đang có sự thay đổi khí hậu, cho ta hy vọng nhiều hơn ở hội nghị Bali và phiên họp đại hội đồng Liên hiệp quốc trong tháng 12 sắp tới.

Huệ Vũ