Những Giờ Phút Cuối Cùng Của Kadhafi

(Bài dịch từ Paris Match).

Chỉ đến lúc những cơn mưa đạn trút xối xả lên các bức tường nhà, Kadhafi mới quyết định chạy trốn. Đến phút chót, ông vẫn còn muốn kháng cự. Trong “Khu số 2” nằm ở trung tâm thành phố Syrte điêu tàn vì bom đạn, gần như không còn thức ăn và rất ít nước uống, trong nhiều tuần vị lãnh chúa thất thế vẫn tin là có thể tổ chức phản công. Nhưng giờ đây quân nổi dậy đã tiến sát bên. Phe Kadhafi chỉ còn lại có ba dãy nhà, và sống trong nỗi ám ảnh bị NATO không kích.

Được Moatassem - người con trai hăng hái nhất của Kadhafi - chỉ huy, họ chỉ còn lại chừng hơn trăm người, hợp nên vòng cố thủ cuối cùng. Đóng rải rác trong những đống đổ nát, núp trên mái những ngôi nhà còn đứng vững, họ là vòng đai bảo vệ trung thành cuối, chống lại cơn say trả thù của người Libya.

Tối thứ Tư, Moatassem cho chất lên các xe tải nhẹ vũ khí và xăng nhớt để cố phá vòng vây. Mỗi chiếc xe được cho đậu trong sân hay giấu trong các đống gạch vụn. Sáng sớm thứ Năm 20/10, đoàn xe khoảng 40 chiếc bắt đầu chạy trốn. Trang bị vũ khí đến tận răng, các chiến binh hy vọng sẽ lách qua được các phòng tuyến, trong lúc quân nổi dậy còn say ngủ.

Mansour Daw, cánh tay phải của nhà độc tài và là một trong những người hiếm hoi còn sống sót trong đoàn xe, cho biết: “Chiếc xe mà tôi cùng với ông Kadhafi leo lên chạy ở phía cuối của đoàn xe. Chiếc Toyota Land Cruiser này không có gì đặc biệt, ngoài lớp vỏ chống đạn nhẹ”.. Gần như là không phải nổ súng, đoàn xe thoát được ra khỏi khu trung tâm thành phố.

Nhưng nếu những tuyến đầu tiên của quân nổi dậy - mệt mỏi sau nhiều tuần lễ chiến đấu - không trông thấy, thì một chiếc máy bay không người lái của Mỹ đã phát hiện được đoàn xe đang chạy trốn. Đoàn người hy vọng đến được ngôi làng quê hương của Kadhafi, mà theo truyền tụng, thì ông đã sinh ra trong một căn lều của người Bédouin, ở rìa sa mạc, cách đây 69 năm.

Tuy nhiên, tại vùng ngoại ô Syrte, chiếc máy bay không người lái Predator đã bắn một hỏa tiễn xuống, trúng vào ba chiếc xe trong đoàn. NATO chưa biết đây là đoàn xe của Kadhafi, và hỏa tiễn không rơi trúng xe ông ta. Nhưng sức ép đã làm bung các túi khí trong xe, và Mansour Daw bị dính đạn trái phá.

Không phải vì số người chết quá nhiều mà đoàn xe dừng lại – họ để lại phía sau hàng dãy xác chết, mà là báo động đã lan đi. Lúc này là 9 giờ sáng, quân nổi dậy đã thức giấc. Xui xẻo hơn nữa, đoàn xe của Kadhafi đã chọn con đường phía tây, hy vọng đến được sa mạc để phóng thẳng về phía nam, chỗ các bộ lạc Touareg.

Nhưng mặt trận phía tây do quân nổi dậy từ Misrata trấn giữ. Đây là thành phố duyên hải đã bị quân Kadhafi tấn công trong nhiều tháng liền. Những người sống sót trở thành các chiến binh hăng máu nhất trong phe nổi dậy. Chính họ đã làm đảo lộn tình thế cuộc chiến ở Tripoli, khiến Kadhafi phải chạy ra khỏi thủ đô hồi tháng 8. Thay cho tên gọi “Thành phố tử đạo”, họ thích gọi là “Misrata  cơ xưởng làm nên những người đàn ông”.

Cũng tại Misrata, người chỉ huy cao cấp của phe nổi dậy đang giữ Mansour Daw ở một địa điểm bí mật được canh gác cẩn thận, để tránh bị đám đông hành quyết như Moatassem. Bị bắt sống hôm thứ Năm, nay xác Moatassem đang nằm cạnh người cha. Một trong các chỉ huy mà chúng tôi đã tiếp xúc hồi tháng 4 trong lúc Misrata còn đang bị bao vây, đã chấp nhận cho chúng tôi gặp Mansour.

Vốn là thủ lãnh đội cận vệ trong nhiều năm, được xem là nhân vật số ba của chế độ Tripoli, Mansour Daw là một trong những người từng gieo rắc kinh hoàng. Những người chỉ huy phe nổi dậy khi nói chuyện với ông ta vẫn còn một chút e dè, một ít tôn trọng đối với một kẻ thù đã không chịu bỏ cuộc. Sau bấy nhiêu căm ghét, nay họ chăm sóc ông già và đảm bảo rằng ông sẽ được xét xử công tâm.

Người trợ thủ trung thành kể lại những mẩu chuyện về những tuần lễ cuối cùng của vị bạo chúa. Mansour nói: “Người ta nói tôi đã chạy sang Niger sau khi Tripoli thất thủ, điều đó là sai. Tôi luôn luôn ở bên cạnh ông Kadhafi”. Ngược với những điều được đồn đãi, cả nhóm không còn tiền mặt lẫn vàng thỏi. Mansour khẳng định: “Chúng tôi đã rời Tripoli vội vã cho đến nỗi chỉ kịp mang theo những gì mang được mà thôi”.

Rút về Beni Oulid, cách thủ đô 170 km về phía nam, Kadhafi đã chào vĩnh biệt gia đình vào cuối tháng 8. Một đoàn xe đã đưa vợ, con gái của ông, và hai người con trai khác không cần thiết cho cuộc chiến đấu, lẻn đi về phương nam để đến biên giới Algérie. Saïf al-Islam, người con trai đóng vai trò quan trọng nhất, vẫn ở lại để cố tổ chức phản công. Còn Kadhafi đi thẳng về Syrte, được Moatassem và đám vệ binh hộ tống. “Đã nhiều tháng qua, chúng tôi nói ông nên từ chức và rời Libya. Nhưng không một giây phút nào ông muốn ra đi”.

Trốn trong những căn nhà bình thường ở Syrte “vì không còn có bunker nào”., nhóm Kadhafi không có được tin tức nào từ bên ngoài. Quân của Moatassem tổ chức đánh trả ở khu vực chung quanh, nhưng không bao giờ đến gần Kadhafi. “Tuy chúng tôi có một chiếc điện thoại vệ tinh thật đấy, nhưng không mở máy để người Mỹ không dò ra được”.

Trong ngôi nhà cuối cùng, chỉ còn khoảng hơn chục người xung quanh vị lãnh tụ. Khi người đầu bếp bị thương vì đạn rốc-kết, họ thay phiên nhau nấu nướng: cơm và mì được chia thành khẩu phần dè xẻn. Thực phẩm cạn đi nhanh chóng. “Ông Kadhafi vẫn là lãnh tụ, nhưng trong nhà thì chúng tôi đều bình đẳng” - Mansour kể rằng cuối cùng cả nhóm chỉ còn chia nhau bánh mì và nước có pha đường. “Lãnh tụ đọc kinh Coran, và hầu như không còn nói gì nữa”.

Trong nhiều tuần lễ, Kadhafi vẫn tin rằng có thể huy động được những người trong bộ lạc của mình là Kadhafa, và lại nắm quyền được. Tại Syrte, họ có khoảng 400 người, kiểm soát khu trung tâm. Nhưng mỗi ngày lại có một số tử thương. Mỗi đêm, hai hoặc ba người bỏ trốn. Mansour nhớ lại: “Những người Kadhafa đã bỏ rơi chúng tôi. Họ dùng xe hơi trốn đi với các phụ nữ, giả dạng làm thường dân”.

Chỉ đến đầu tháng 10, khi quân nổi dậy tràn đến được vào khu trung tâm Syrte, thì Kadhafi mới ý thức được là thất bại sắp đến. Thế là hết, và từ đó ông chờ đợi tử thần! Nhưng Moatassem từ chối xuôi tay chịu chết. Chính anh ta hôm thứ Năm đã thuyết phục cha leo lên chiếc xe cuối cùng. Giữa tiếng súng càng lúc càng dày đặc, sau khi bị chiếc máy bay bắn vào, đoàn xe chạy được vài trăm mét nữa. Cả đoàn ngoặt về phía đường lớn, băng qua một cánh đồng đầy cát.

Gần như là đã ra khỏi Syrte, tại vùng ngoại ô Mazrat Zafaran cách trung tâm 5 km, họ đụng nhằm cứ điểm của Khatibat Nimr, “Biệt đội Hổ”. Đây là một trong những đơn vị thiện chiến nhất của Misrata, và “đội quân Hổ” đã chặn đoàn xe lại dưới một làn mưa đạn. Cả đoàn xe bèn quây lại thành một vòng tròn để bảo vệ cho thủ lãnh.

Cuộc chiến đấu vô cùng dữ dội, kéo dài cho đến trưa. Những hàng cây khuynh diệp quanh đó đều bị xén đứt ngang. Phe nổi dậy gần hết đạn, phải cầu viện đến một đội khác là Khatibat al-Khirane, gồm các tân binh đến từ một ngôi làng nghèo khó của Misrata. Trang bị thiếu thốn, gần như không có đồng phục, đơn vị thứ hai này có nhiệm vụ bao vây và sau đó lùng sục trong khu vực.

Khi những chiếc phi cơ phản lực Pháp thuộc lực lượng NATO bay đến can thiệp, lúc đó là gần 11 giờ sáng. Mansour Daw kể” “Họ đã thả xuống hai quả bom vào ngay giữa đoàn của chúng tôi. Đúng là một cuộc thảm sát!”. Nằm trên một tấm nệm bẩn thỉu, trong một ngôi nhà ở Misrata được dùng làm nhà giam, người tay chân trung thành nhất trong số những người trung thành với Kadhafi, có khuôn mặt sưng phù vì đạn trái phá, và nhiều miểng nhỏ ở lưng và cánh tay. Ông ta giải thích: “Do các xe đều chở đầy xăng và đạn dược, nên tất cả đều bốc cháy”.

Tại Mazrat Zafaran, có thể trông thấy một chiếc hố rộng như miệng núi lửa trên nền cát, do một hỏa tiễn Pháp gây ra. Khoảng hai chục xác xe cháy đen, lật ngửa, nằm chồng chất xung quanh. Vẫn còn những xác người trong một số chiếc xe, bị cháy đen trong các tư thế kinh hoàng, khi họ toan chạy trốn. Một người bị đứt rời một chân, đã để lại một vệt máu dài, khi nhảy ra khỏi vùng lửa đỏ và các két đạn sắp nổ. Anh ta ngã quỵ cách đó vài mét, đôi mắt giương to đau đớn.

Ở phía trung tâm, quân nổi dậy đã thu nhặt 40 xác, cho vào các bao vải dù lớn màu trắng. Mặc cho mùi hôi thối và những đàn ruồi, Ali el-Ozli, một chiến binh người Benghazi, lần lượt mở từng bao để nhìn từng khuôn mặt đã bị giòi bâu. Anh nói: “Tôi làm việc này không phải để giải trí, mà để tìm người anh họ. Anh ấy là bác sĩ, phe Kadhafi đã bắt theo làm bia đỡ đạn khi rút lui”.

Bị thương ở đầu sau vụ nổ, Kadhafi chảy máu nhiều. Ông vẫn còn đứng được nhưng không chạy nổi. Người con trai Moatassem và những người còn lành lặn bỏ rơi ông để lo chạy trốn, bị “Biệt đội Hổ” đuổi theo sát nút. Mansour Daw ở lại với chủ. “Tôi đỡ lấy vai ông, chúng tôi cố đi bộ qua những hàng cây”.

Xung quanh nhà cựu độc tài, chỉ còn lại có Abou Bakr Younis Jabr – người chỉ huy đội bảo vệ an ninh cho ông, và một nhúm cận vệ.

Đi được khoảng 140 bước về hướng bắc, họ đến gần một con đường rộng chạy lên cao. “Trông thấy những người phe nổi dậy vừa tiến gần vừa bắn, tôi bèn đẩy ông Kadhafi vào trong đường ống để trú ẩn”. Thật ra đây là hai ống thoát nước lớn chạy xuyên qua dưới mặt đường. Bakr Younis Jabr chui vào ống bên trái, Mansour và Kadhafi đường ống bên phải. “Nhưng hai người cùng vào thì quá chật, nên tôi đành quay lại trong khi ông Kadhafi lom khom bò đến phía đầu đường ống bên kia”.

Sau bốn mươi hai năm nắm giữ quyền hành tuyệt đối, nay thì nhà độc tài Libya hoàn toàn cô độc. Bò bốn chân như một con chuột trong ống cống, mà mới cách đây vài tháng ông còn dọa sẽ tống quân nổi dậy vào đấy. Trên mặt đường, những chiến binh của toán quân thứ hai, Khatibat al-Khirane, tiếp tục trừ khử những người còn lại của phe Kadhafi.

Omar Shebani, 37 tuổi, chỉ huy toán quân nổi dậy này – vốn là kỹ sư dầu hỏa – kể lại: “Lúc đó đạn nổ rất dữ”. Các cận vệ của Kadhafi mặc đồ dân sự, và Omar không biết mặt họ. “Một trong số những người này treo chiếc khăn choàng đầu lên khẩu kalachnikov để đầu hàng. Nhưng khi chúng tôi đến gần, thì những người khác đã bắn hạ anh ta và bắn vào chúng tôi”.

Sau vài phút, một trong số các kẻ thù cũng giao nộp vũ khí. Để cứu mạng mình, anh ta chọn lựa sự phản bội. “Anh ta nói với chúng tôi: Saïdi, Saïdi (thưa các ngài), ông ấy ở trong đường cống”. Lúc ấy Omar vẫn chưa hiểu, nghĩ chắc đây là một sĩ quan của Kadhafi.

“Trong một trận đánh như thế, chúng tôi không thể kiểm tra được hết mọi thứ. Nhưng tôi đã quyết định gởi một toán lính đến để xem xét dưới ấy có gì”.

Sáu chiến binh tiến gần đầu bên kia đường ống. Nabil Darwish, 24 tuổi, thợ cơ khí trong đời thường, kể lại: “Thành thật mà nói, lúc ấy tôi sợ gần chết!”. Khi đến sát đường ống bên trái, họ bị Bakr Younis Jabr vãi đạn ra như mưa, và sau đó đã bắn hạ hắn ta. Omrane Shaabane, sinh viên ngành điện 21 tuổi, cho biết: “Tiếp theo, tôi thấy có ai đó trong đường ống bên phải nhưng không thấy đạn bắn, nên tôi đến xem”.

Ahmed Ghazal, 21 tuổi, trước đây chuyên bán món thịt nướng kể tiếp: “Chúng tôi nghe tiếng la: Đó là Muammar, đó là Muammar! Tôi không tin!”. Trong lúc tranh sáng tranh tối, Omrane Shaabane ngay lập tức tước lấy khẩu súng mà Kadhafi đang cầm bằng tay phải, nhưng không nổ bắn. “Tôi nắm lấy cổ áo ông ta lôi ra ngoài”. Khẩu súng nhỏ hiệu Smith & Wesson của Kadhafi - một khẩu súng lục Magnum 357 - vẫn còn ba viên đạn trong ổ.

Lúc đã đưa ra bên ngoài, toán quân vẫn còn hoang mang, khám xét người tù mới. Nay thì tại trụ sở ở Misrata, họ trưng ra những gì đã lục soát lấy được: một khẩu Browning bằng vàng chạm trổ tinh xảo vốn được Kadhafi đeo bên hông, một khẩu kalachnikov, một khẩu súng trường FN Fal tìm thấy trong đường cống, và chiếc giày bốt ngắn mang bên chân trái của nhà độc tài. Cũng như Mansour Daw, họ cho biết lúc đó Kadhafi chỉ có một vết thương nặng nhất ở thái dương trái do mảnh đạn mà thôi. Mohamed Lahwek, đội trưởng của toán sáu người lính trên, nhớ lại: “Ông ta chảy máu nhiều, và có vẻ không được tỉnh táo lắm”. Toán lính kéo Kadhafi đến chiếc xe để đưa đi nơi khác.

Nếu các đoạn video quay bằng điện thoại di động nhanh chóng được đưa lên internet sau đó cho thấy những cảnh hành hạ Kadhafi, Mohamed Lahwek và những người còn lại khẳng định không phải do họ. Xem hình, có thể đoán là Kadhafi van nài xin tha. Nhưng cả sáu người cùng khẳng định, những lời nói rõ ràng nhất của ông Kadhafi khi bị bắt, được nói ra lúc vừa ra khỏi đường ống. Omrane Shaabane kể: “Ông ta chớp mắt và nhìn chúng tôi, với vẻ rất bối rối và chỉ nói: “Kheir, kheir. Chenou fi? Những lời nói cuối cùng này của nhà độc tài có nghĩa : “Nào, thôi mà, các anh muốn gì ở tôi?”

Đoạn tiếp theo khá nhập nhằng. Viên chỉ huy Omar Shebani khẳng định: “Đến lúc đó thì hầu như không có phát đạn nào nữa”. Cho dù chính quyền Hội đồng Quốc gia Chuyển tiếp sau đó tuyên bố nhà cựu độc tài đã chết vì đạn lạc trong những giây phút cuối cùng của trận chiến. Mohamed Lahwek - mà trong nhiều đoạn video cho thấy đã cố bảo vệ Muammar Kadhafi trước đám đông phẫn nộ - cho biết Kadhafi vẫn còn nửa tỉnh nửa mê khi được đưa lên xe. Cả Lahwek lẫn những người lính của anh đều không muốn giải thích về hai viên đạn đã găm vào lá phổi bên phải của nhà cựu độc tài.

Với cái nhìn có đôi chút tránh né, họ khẳng định không nhớ gì về những cú đấm, cú đá trút xuống người Kadhafi, trong một băng video được lén lút chuyền tay ở Misrata. Không nhớ những bàn tay kéo từng chùm tóc trên đầu tóc đẫm máu của nhà cựu độc tài đang trong tư thế quỳ, hộc ra từng búng máu. Hoặc về một chiến binh nổi dậy trẻ tuổi, trong một băng video khác đã khẳng định mình đã nhắm bắn thẳng vào Kadhafi. Mohamed Lahweh, vốn đã chuyển giao Kadhafi vẫn còn sống cho chiếc xe cấp cứu đầu tiên, giải thích: “Cần phải hiểu rằng, đã bốn mươi hai năm qua, ông ta xử sự còn tệ hại hơn cả quỷ sứ. Đối với chúng tôi, ông ta không còn là con người nữa”.

Khoảng 12g30, gần lối ra khỏi Syrte, Holly Pickett, nữ phóng viên ảnh tự do người Mỹ, trông thấy một chiếc xe cứu thương ken đặc người chạy qua. Cô cho biết: “Quân nổi dậy chen chúc bên trong xe, một số ngồi lên người Kadhafi. Họ nói rằng ông ta đã chết, nhưng tôi không thể kiểm chứng được”. Cô thấy chiếc xe dừng lại trước bệnh viện công gần nhất. Thay vì đưa Kadhafi ra khỏi xe, các nhân viên cứu thương phe nổi dậy lại lái xe diễu vòng vòng trong sân, rồi lại chạy đến bệnh viện thứ hai, cách đó đến 50 km, trên đường đến Misrata.

Họ dừng lại ở bìa thành phố duyên hải này, trước ngôi chợ rộng lớn của Souk al-Arab. Nơi đây, xác của Kadhafi được đặt trong một kho lạnh chứa thịt gia súc. Hàng trăm người Libyaxếp hàng để diễu qua xem cái xác đã vàng ệch. Ông Kadhafi được đặt trên một tấm nệm, thân trên để trần, đầy những đường rạch và vết bầm tím, bên cạnh là xác của người con trai Moatassem và thủ lĩnh cận vệ của ông, Abou Bakr, hai cái xác này trông còn thê thảm hơn.

CNT khẳng định muốn giao trả xác của nhà cựu độc tài cho gia đình, nhưng hầu như mọi người đều nghĩ là ông ta sẽ bị đem chôn vội vã trong sa mạc. Chủ nhật, chính quyền lâm thời chính thức tuyên bố Libya hoàn toàn giải phóng, và tốt nhất là cái xác của Kadhafi nên biến đi…

Trước đường ống cống nơi nhà cựu độc tài đã sống qua những giây phút cuối cùng, những chiến binh quân nổi dậy vội chen chúc đến chụp ảnh kỷ niệm. Ahmed Amari, một cậu thợ hớt tóc trẻ tuổi quê ở Benghazi, đứng tạo dáng trước đường ống, một tay cầm khẩu kalachnikov, tay kia cầm điện thoại di động, trong khi các bạn anh quay phim. Ahmed nhắn nhủ với Bachar el-Assad - Tổng thống Syria - từ nhiều tháng qua cũng đã nhấn chìm làn sóng nổi dậy tại nước mình trong biển máu. “Hãy nhìn cái lỗ cống này, ông Bachar: đó là nơi chốn tận cùng của các nhà độc tài. Và người sắp tới chính là ông đó!”

                                  * * * * *

“Anh Hùng” Giết Gaddafi Bị Đưa Ra Tòa Về Tội Sát Nhân
 
Hoài Mỹ

TRIPOLI - Sau 5 ngày Muammar Gaddafi bị giết, xác của nhà độc tài khét tiếng nay đã trở về với… cát. Vâng, đúng với là cát chứ không phải với… đất, bởi vì, theo tin của thông tấn xã Reuters, một đại diện của Hội Đồng Quốc Gia (NTC) tiết lộ rằng Thứ Ba vừa rồi, xác Muammar al-Gaddafi đã được chôn tại một nơi bí mật ở sa mạc của Libya: “Ông ta đã được chôn theo một nghi thức đơn giản với sự hiện diện của các lãnh tụ bộ lạc”.

Theo phát ngôn viên này, một trong những nguyên nhân là tử thi đã ở trong trạng thái biến thể và bốc mùi nên không thể được lưu giữ lâu hơn. Người con Mutassin cũng được chôn cất dưới lòng… cát cùng với cha mình.

Vẫn theo phát ngôn viên của NTC mà Reuters đã tiếp xúc, các cuộc thương lượng về việc giao hoàn thi thể của Gaddafi đã không đạt được kết quả gì.

Mạn phép nhắc lại, Muammar Gaddafi đã bị bắt rồi bị giết bằng một phát đạn bắn vào đầu, Thứ Năm, ngày 20 tháng 10. Cảnh huống chung quanh cái chết của đương sự không minh bạch nên Liên Hiệp Quốc (LHQ), Hồng Thập Tự và hai tổ chức nhân quyền quốc tế Amnesty International và Human Rights Watch đã đòi thực hiện một cuộc điều tra độc lập về biến cố này.

Nhiều cư dân Phi Châu thương tiếc Gaddafi

Muammar Gaddafi thuở sinh thời đã có mối quan hệ chặt chẽ với nhiều quốc gia Phi Châu, bởi thế nay có nhiều người dân ở đây đã thương tiếc sự “ra đi” của một ân nhân thân yêu. Ngôi đền thờ hoành tráng “Mosque-Muammar Gaddafi” ở Kampala, thủ đô của Uganda, chỉ là một trong nhiều thí dụ điển hình về vai trò mà cố lãnh tụ của Libya đã giữ ở lục địa này.

Uganda và Kenya là những nước sau cùng ở Phi Châu công nhận Hội Đồng Quốc Gia ở Libya, và cũng đứng trong số rất ít quốc gia đã mời gọi Gaddafi đến lưu vong.

Bạn với độc tài: Gaddafi trong nhiều năm trời đã gắn chặt keo sơn với nhiều lãnh tụ độc tài Phi Châu, như Idi Amin của Uganda, Mengistu Haile Mariam của Ethiopie, Omar al-Bashir ở Sudan, Robert Mugabe của Zimbawe và Charles Taylor ở Liberia.

Gaddafi cũng là người ủng hộ nồng nhiệt các phong trào giải phóng, chẳng hạn ANC Nam Phi; theo đó “ngài đại tá” đã cho phép thành lập các trại huấn luyện ở Libya vào thập niên 1970. Ông Nelson Mandela vẫn gọi cố lãnh tụ Libya là một “dear brother” - như đương kim Tổng Thống Jacob Zuma của Nam Phi cũng dành cho đương sự thiện cảm như vậy.

Các phong trào loạn quân ở các nước Tsjad, Sierra Leone, Liberia và Sudan, kể cả cố lãnh tụ Yasser Arafat và PLO... cũng được hưởng “ơn mưa móc” của Gaddafi.

Giấc mơ chúa tể: Mộng ước số một của Gaddafi là qui tụ các nước Ả Rập thành một quốc gia, y chang giấc mộng “thế giới Ả Rập” của Gamal Abdel Nasser vậy. Sau đó Gaddafi mở rộng viễn tượng bằng cách hăng say tranh đấu cho sự tập hợp Phi Châu để rồi kiến tạo nên Liên Hiệp Phi Châu (AU) dưới hào quang của Gaddafi trong một hội nghị ở Sirte, thành phố quê quán của đương sự, năm 1999. Đồng thời Gaddafi còn như một nhà truyền giáo di chuyển đây đó để kêu gọi sự đồng tâm nhất trí và hợp tác. Để chứng minh chủ trương của mình, Gaddafi đã đầu tư rộng rãi ở các nước Phi Châu mà Uganda là điển hình, nơi đây hiện phong phú quyền lợi của Libya, từ các công ty dầu hỏa đến ngành khách sạn.

Đầu tư lớn lao: Việc đầu tư của Gaddafi ở Phi Châu rõ rệt là nhằm không chỉ mua chuộc bạn hữu và đồng minh mà còn nhắm vào mục tiêu thương mại. Lãnh tụ Libya đã góp phần vào việc xây dựng cầu, đường, trường học, bệnh viện và nhà máy phát điện. Ở nhiều nước, chẳng hạn Uganda, Gaddafi đã “mua” ngân hàng, các công ty điện thoại và các lãnh vực khác. Chẳng thế mà Yoweri Museveni, tổng thống của Uganda, đã nhiều lần chống đối mạnh mẽ việc NATO thả bom ở Libya đồng thời tố cáo Tây Phương  có mưu định chiếm hữu nguồn dầu hỏa của nước này.

Viện trợ hậu hĩ: Cố lãnh tụ độc tài của Libya cũng được đánh giá là người viện trợ đại lượng cho các công việc cứu trợ nhân đạo và cho nhiều công tác bảo vệ hòa bình ở Phi Châu, thí dụ ở Darfur, Sudan. Gaddafi còn công du tới cả những nước Phi Châu nhỏ và nghèo để thực hiện việc giúp đỡ bằng nhiều cách khác nhau, chẳng hạn trả dùm lệ phí hội viên cho Liên Hiệp Phi Châu, nơi tổ chức này, riêng Libya vẫn đóng góp 15 phần trăm ngân sách.
Thông tấn xã NTB kết luận, ai sẽ tiếp quản quyền lực ở Libya, hiện chưa rõ, nhưng “ân nhân” mới của các nước Phi Châu quả khó mà có thể “sánh vai” với Gaddafi.

Người giết Gaddafi được ca tụng là “anh hùng”

Cuốn phim của một người không chuyên nghiệp (amateur) mà thông tấn xã Reuters đã phổ biến, cho thấy chiếc xe cứu thương chở Gaddafi chạy đến Mirasta. Nhưng rồi xe ngừng lại, tạo nên cảnh đám đông lũ lượt tuôn đến. Muammar Gaddafi có thể đã chết thật sự rồi trong xe cứu thương ấy. Dân chúng tụ tập quanh xe và nhiều người hô lớn rằng Gaddafi đã chết. Việc này đưa tới việc “ăn mừng” bất ngờ, và đặc biệt là một thanh niên mặc quân phục được đẩy ra giữa đám đông. Một người đàn ông trung niên hô lớn: “Đây là người đã giết Gaddafi! Anh ấy đã dùng cái này đây”. Vừa nói người đàn ông này vừa cầm tay thanh niên ấy mà giơ lên cao đồng thời trình ra một khẩu súng lục. Bằng một giọng nói oang oang, chứng nhân này xác quyết: “Anh ấy đã giết nó trước mặt tôi! Tôi đã chứng kiến! Đây là người hùng đã giết hắn ta. Đây là vị anh-hùng-sát-nhân!”.

Thế nhưng vẫn có nhiều lối giải thích về nguyên nhân gây nên cái chết của Gaddafi; ngoài trường hợp thanh niên 18 tuổi vừa kể trên đây được nhấn mạnh là người đã hạ sát Gaddafi, theo một trong những thành viên của Hội Đồng Quốc Gia, Gaddafi đã bị thiệt mạng trong cuộc giao tranh ác liệt giữa các lực lượng của đương sự với kháng chiến quân.

Cuốn phim “amateur” cho thấy Gaddafi vẫn còn sống khi bị bắt, nhưng ông ta đã chết trong xe cứu thương trên đường tới bệnh viện. Theo Reuters, một sĩ quan ở Misrata đã cho biết mục đích là vẫn giữ Gaddafi sống, nhưng vì các chiến sĩ quá hứng khởi trước chiến thắng nên họ đã tự ý quyết định vấn đề khi họ đối diện với kẻ mà họ căm thù.

Nay “người hùng sát nhân” bị đưa ra tòa

Đài Al-Arabiya TV hôm qua loan tin, theo Hội Đồng Quốc Gia Libya (NTC), người giết Gaddafi sẽ bị truy tố ra tòa.

Abdel Hafiz Ghoga, phó chủ tịch của  NTC đã tuyên bố với đài Sky News rằng “những kẻ có tội đều bị đưa ra tòa”. Ông minh giải thêm: “Chúng tôi đã tiến hành cuộc điều tra, không lệ thuộc gì vào áp lực quốc tế. Người chịu trách nhiệm về cái chết của Gaddafi sẽ được xét xử công bình”.

Ông Ghoga cho đó là một hành động cá nhân: “Vụ giết người này không do quân đội cách mạng hay quốc gia thực hiện. Đây chính là một hành động của một người riêng biệt”.

Thanh niên 18 tuổi ấy, Thứ Năm tuần trước đã được ca tụng là “người hùng với cây súng vàng” vì đã can đảm tự “xử lý” lãnh chúa Gaddafi và dư luận đang xôn xao thời điểm anh được trao giải thưởng 2 triệu Mỹ kim - thì hôm nay, cũng thanh niên này bị gọi là “sát nhân” và chờ ngày ra tòa.

Muốn kiện NATO trước tòa án chiến tranh

Trong khi đó gia đình của cố lãnh tụ Gaddafi cũng loan báo sẽ đưa khối Liên Minh Quân Sự Bắc Đại Tây Dương - NATO - ra trước tòa án chiến tranh ở Haag, Hòa Lan.

Luật sư Marcel Ceccaldi của gia đình giải thích lý do: “Vụ cố sát người vốn được qui ước Geneva bảo vệ, được định nghĩa là tội phạm chiến tranh theo điều khoản 8 trong đạo luật của ICC (International Criminal Court/Tòa Án Hình Sự Quốc Tế)”.

Đài Al Jazeera viết, tuy nhiên luật sư này không cho biết khi nào thì đơn kiện sẽ được đệ trình, chỉ kể rằng nội vụ liên quan cả NATO lẫn các yếu nhân tối cao trong liên minh này và cả các nhà lãnh đạo của các quốc gia thành viên.

Con trai của Gaddafi muốn ra đầu hàng

Chiều Thứ Tư vừa qua, thông tấn xã Reuters loan tin là Saif al-Islam, con của Gaddafi, vốn đã dùng thẻ thông hành (passport) giả mà thoát khỏi Libya, nhưng nay lại muốn ra trình diện với tòa án chiến tranh ở Haag.

Thêm vào đó, cựu chỉ huy trưởng cơ quan tình báo Libya, Abdullah al-Senussi cũng bầy tỏ ước muốn đầu hàng vô điều kiện. Theo một phát ngôn viên của Hội Đồng Quốc Gia Libya, cả hai đương sự được đề nghị tự thú ở tòa án chiến tranh.

Đã có tin tức là con của Gaddafi hiện ẩn náu ở vùng biên giới mạn Nam của Niger, nhưng nay Hội Đồng Quốc Gia xác nhận là cả al-Islam lẫn al-Senussi đều kết luận rằng họ “không an toàn ở Libya hay trong cuộc đào tẩu”.

Nay đã chấm dứt việc oanh tạc ở Libya

Hội Đồng Bảo An LHQ đã đồng thuận biểu quyết chấm dứt sự ủy nhiệm công tác quân sự của NATO ở Libya, kể từ ngày 31-10-2011.

Hôm qua Thứ Năm, Hội Đồng Bảo An đã quyết định: Đúng 11 giờ 59 đêm (ở New York) là thời điểm hết hạn sự ủy nhiệm nói trên vốn đã kéo dài 7 tháng.
Sự ủy nhiệm này đã cho NATO quyền thiết lập một vùng phi không vận (nghiêm cấm máy bay hoạt động) ở Libya, kể cả việc được quyền sử dụng “tất cả phương tiện” để bảo vệ thường dân ở quốc gia này.

Qatar thú nhận đã gửi quân sang Libya

Chính quyền Qatar thú nhận lần thứ nhất là họ đã gửi hàng trăm quân nhân sang cùng chiến đấu bên cạnh các kháng chiến quân ở Libya.

Thứ Tư vừa qua, Trung Tướng Hamas bin Ali al-Attiya, tổng tham mưu trưởng quân đội Qatar, tuyên bố: “Phải, chúng tôi đã chiến đấu cùng với họ, và một quân số Qatar khoảng vài trăm người công tác ở mỗi địa phương”.

Việc tiết lộ này là lần đầu tiên Qatar quả quyết quân đội của mình đã tham gia vào cuộc chiến lật đổ Muammar Gaddafi. Trước kia Qatar chỉ xác nhận là họ ủng hộ các chiến dịch của NATO ở Libya.

Theo tướng Attiya, quân nhân Qatar còn nhận trách nhiệm huấn luyện và liên lạc. Ông này nói thêm: “Qatar đã cùng kiểm soát và canh chừng với kháng chiến quân, bởi vì họ là thường dân và không có kinh nghiệm quân sự. Chúng tôi đã hành xử như mối liên lạc, trung gian giữa kháng chiến quân và các lực lượng NATO”.

Gaddafi dính líu vào kế hoạch đảo chánh ở Iraq

Kháng chiến quân hôm qua Thứ Năm quả quyết là họ đã tìm thấy những tài liệu tình báo mật, theo đó cố Đại Tá Muammar Gaddafi đã từng có liên hệ tới một âm mưu đảo chính ở Iraq.

Những tài liệu này đã được tìm thấy ở Tripoli sau khi thủ đô thất thủ. Một nguồn muốn ẩn danh đã quả quyết như vậy với nhật báo New York Times.

Chi tiết trong các hồ sơ mật này đã được chuyển giao cho Thủ Tướng Nuri Kamal al-Maliki của Iraq nhân chuyến công du Baghdad của Thủ Tướng thoái vị Mahmoud Jibril của Libya, ngày 06 tháng 10 vừa qua.

Vẫn theo New York Times, việc khám phá các kế hoạch thực hiện cuộc đảo chánh ở Iraq, đã đưa tới việc bắt giữ hơn 200 nghi can trong tuần qua.

Các cựu quân nhân của Saddam Hussein hợp tác với các cựu đảng viên của chính đảng bị cấm hoạt động Baath, đã đứng sau các kế hoạch đảo chánh ấy.

Thứ Trưởng Ngoại Giao Iraq, Hussein Kamal, mới đây đã tuyên bố trên đài truyền hình quốc gia rằng các cuộc tấn công khủng bố và các vụ phá hoại theo âm mưu ấy sẽ được thể hiện sau khi quân nhân Hoa Kỳ đã ra khỏi Iraq.
Tổng Thống Barack Obama Thứ Sáu tuần trước đây đã tuyên bố rằng 40.000 quân nhân Hoa Kỳ ở Iraq sẽ rút khỏi nước này trước ngày 01 tháng Giêng năm 2012.

Ông Hamid al-Mutlaq, thành viên của Ủy Ban An Ninh trong quốc hội Iraq, phát biểu: “Việc khám phá diễn ra lúc này, quả tình không mấy hay ho. Quân nhân Hoa Kỳ đang rút đi và chúng ta nay nên tập trung vào việc hòa giải quốc gia”.

Khơi dậy những kỷ niệm

Đối với nhiều người dân Iraq, tin tức về cái chết của Gaddafi đã được kết hợp với cuộc đào tẩu rồi chết của Saddam Hussein: Muammar Gaddafi cũng bị săn lùng giống Saddam Hussein, bị khám phá và bị lôi ra từ một cái lỗ chật chội. Chỉ khác, Hussein bị kết án và treo cổ, còn Gaddafi bị hành quyết ngay tại chỗ.

Karar Hassoun, một nhân viên chính quyền ở Bagdad phát biểu như dưới đây với thông tấn xã Reuters sau cái chết của Gaddafi cách nay vừa đúng một tuần lễ: “Thời gian sắp tới sẽ xẩy ra ở Libya những gì đã xẩy ra ở Iraq. Cuộc chiến quyền lực sắp sửa bắt đầu, và rồi dân chúng Libya sẽ trở thành nạn nhân kế tiếp”.

Bạo động giáo phái đã khiến hàng ngàn người bị thiệt mạng và đẩy Iraq tới bờ vực cuộc nội chiến, giữa thập niên 2000.